Khi một nhà máy vô trùng cần số liệu hạt trong Grade A hoặc Grade B, câu hỏi kỹ thuật đầu tiên thường bị đặt sai. Người mua hỏi máy nào nhạy hơn, máy nào lưu được nhiều dữ liệu hơn. Người đánh giá GMP lại hỏi một câu khác hẳn: chiếc máy đó đi vào khu vực bằng đường nào, được khử khuẩn bằng hoá chất gì, và ai đã phê duyệt nó vào danh mục thiết bị được phép mang vào? Bài viết này đi theo câu hỏi thứ hai — nơi bảng thông số của thiết bị và văn bản quy định gặp nhau ở đúng ba dòng: vật liệu bề mặt vỏ, danh sách hoá chất lau được, và hướng khí xả.
- Đưa thiết bị vào khu vực phân cấp là một hoạt động có kiểm soát
- Vỏ máy làm bằng gì, và bảng thông số nói được gì
- Danh sách hoá chất lau được: dòng thông số bị bỏ qua nhiều nhất
- Chịu VHP: hai khái niệm khác nhau nằm dưới cùng một chữ
- Chính chiếc máy cũng là một nguồn phát hạt và nguồn nhiệt
- Ba cách bố trí, ba hồ sơ khác nhau
- Những chi tiết cơ khí quyết định việc lau chùi
- Danh mục kiểm tra trước khi đưa một máy mới vào khu vô trùng
- Câu hỏi thường gặp
Đưa thiết bị vào khu vực phân cấp là một hoạt động có kiểm soát
EU GMP Annex 1 bản 2022 nói thẳng ở mục 4.10 rằng việc chuyển thiết bị và vật tư ra vào phòng sạch và vùng trọng yếu là một trong những nguồn nhiễm bẩn tiềm tàng lớn nhất, và mọi hoạt động có khả năng làm hỏng độ sạch phải được đánh giá; nếu không loại bỏ được thì phải có biện pháp kiểm soát tương ứng.
Mục 4.11 đi tiếp một bước: việc chuyển vật tư, thiết bị và linh kiện vào Grade A hoặc Grade B phải theo quy trình một chiều. Ở đâu có thể thì tiệt trùng rồi đưa qua thiết bị tiệt trùng hai cửa gắn xuyên tường. Ở đâu không tiệt trùng được — và một máy đếm hạt điện tử thì không hấp tiệt trùng được — thì phải có một quy trình đạt cùng mục tiêu, đã được thẩm định, ví dụ một quy trình khử khuẩn khi chuyển có hiệu lực.
Cùng mục đó nêu ba điều kiện mà bộ phận mua sắm hầu như không bao giờ được nghe khi chọn máy:
| Yêu cầu trong Annex 1 | Hệ quả với một chiếc máy đếm hạt |
|---|---|
| Chỉ những món đã nằm trong danh mục được phê duyệt và đã được xem xét khi thẩm định quy trình chuyển mới được đưa vào Grade A hoặc Grade B, qua airlock hoặc hộp chuyển | Một máy mượn, một máy của nhà thầu, hay một máy mới mua chưa kịp cập nhật hồ sơ đều là món ngoài danh mục |
| Món ngoài danh mục phải được phê duyệt trước như một ngoại lệ, kèm đánh giá rủi ro và biện pháp giảm thiểu, trong đó có một chương trình khử khuẩn và giám sát riêng được bộ phận chất lượng duyệt | Không phải cứ lau cồn rồi mang vào; phải có văn bản mô tả lau bằng gì, mấy lần, ai ký |
| Thiết bị và vật tư dùng cho Grade A phải được bảo vệ khi đi qua Grade B | Máy cần có bao che hoặc lộ trình riêng, không chỉ cần sạch tại thời điểm vào |
Thêm mục 5.9: máy đếm hạt, bao gồm cả ống lấy mẫu, phải được thẩm định. Đây là lý do một chiếc máy đếm hạt không thể được coi như một dụng cụ cầm tay thông thường — nó là một thiết bị nằm trong hệ thống chất lượng, và mọi lần nó đi qua cửa airlock đều để lại một dòng trong hồ sơ.
Vỏ máy làm bằng gì, và bảng thông số nói được gì
Annex 1 mục 4.7 yêu cầu bề mặt trong phòng sạch phải hạn chế phát sinh hạt và cho phép lặp lại nhiều lần việc bôi hoá chất tẩy rửa, khử khuẩn và diệt bào tử. Yêu cầu này viết cho tường, sàn, trần — nhưng một thiết bị đứng trong phòng suốt buổi đo thì cũng là một bề mặt, và nó phải chịu được đúng chế độ lau ấy.
May mắn là các nhà sản xuất máy đếm hạt đều công bố vật liệu bề mặt ngoài trong bảng thông số. Bảng dưới đây trích từ tài liệu kỹ thuật chính hãng của năm thiết bị, không diễn giải thêm:
| Thiết bị | Bề mặt ngoài theo bảng thông số | Ghi chú của hãng |
|---|---|---|
| PMS Lasair Pro (310 / 350 / 5100) | Polycarbonate (PC) | Tài liệu ghi vỏ dễ lau và tương thích với nhiều loại chất khử khuẩn; vỏ chịu VHP, khí xả lọc HEPA |
| PMS Lasair III (310B / 310C / 350L / 5100) | Polycarbonate (PC) | Có hẳn một dòng riêng liệt kê hoá chất lau vỏ (xem mục dưới); thiết kế giảm thiểu điểm bám hạt |
| PMS IsoAir Pro-E (cảm biến cố định) | Thép không gỉ 316L, vỏ đạt IP65 | Đường dẫn khí bên trong được phủ lớp chuyên dụng để kháng VHP |
| Lighthouse ApexZ3 (máy xách tay) | Hỗn hợp polycarbonate kháng hoá chất, có lớp lót dẫn điện | Tài liệu ghi vỏ tương thích VHP; phần tính năng nêu cả cảm biến và vỏ |
| TSI AeroTrak 9306 (máy cầm tay) | Nhựa ép phun chịu va đập cao | Bảng thông số không nêu tuyên bố tương thích VHP |
Hai điều đọc được ngay từ bảng này. Thứ nhất, thép không gỉ xuất hiện ở thiết bị cố định chứ không ở máy xách tay — vì máy xách tay phải nhẹ để một người bê được, và vỏ 316L cho một chiếc máy 1 CFM sẽ nặng hơn nhiều lần. Thứ hai, chữ nhựa không phải một câu trả lời: polycarbonate kháng hoá chất, polycarbonate có lớp lót dẫn điện và nhựa ép phun chịu va đập là ba vật liệu khác nhau với ba hồ sơ tương thích hoá chất khác nhau.
Với một điểm đo cố định trong Grade A, thiết bị không cần đi qua airlock lần nào sau khi lắp đặt, và toàn bộ bài toán chuyển thiết bị biến mất. Đó là lý do nhiều dây chuyền vô trùng chọn máy đếm hạt tiểu phân từ xa PMS IsoAir Pro-E cho các vị trí trọng yếu và chỉ dùng máy xách tay cho phân loại phòng định kỳ, chứ không phải vì cảm biến cố định đo chính xác hơn.
Danh sách hoá chất lau được: dòng thông số bị bỏ qua nhiều nhất
Trong toàn bộ tài liệu kỹ thuật của các dòng máy đếm hạt phổ thông, có một dòng hiếm khi được đưa vào bảng so sánh khi mua hàng mà lại quyết định máy có sống nổi trong quy trình vệ sinh của nhà máy hay không. Bảng thông số dòng PMS Lasair III có mục Enclosing Cleaning Materials ghi rõ ba nhóm hoá chất lau được vỏ máy:
| Nhóm hoá chất theo bảng thông số Lasair III | Vai trò thường thấy trong SOP vệ sinh |
|---|---|
| Dung dịch chứa chlorine dạng bleach | Thường dùng cho vòng diệt bào tử định kỳ |
| Cồn ethyl hoặc isopropyl | Lau bề mặt hằng ngày, khử khuẩn khi chuyển qua airlock |
| Dung dịch peroxide hoặc ammonium bậc bốn | Luân phiên chất khử khuẩn để tránh chọn lọc chủng đề kháng |
Ba nhóm này phủ gần đúng cấu trúc một chương trình khử khuẩn luân phiên điển hình của nhà máy vô trùng: một chất dùng hằng ngày, một chất luân phiên, một chất diệt bào tử. Khi đọc bảng thông số của một thiết bị khác mà không thấy dòng tương ứng, kết luận đúng không phải là máy không lau được, mà là chưa có căn cứ để đưa hoá chất của bạn vào SOP — và phải hỏi hãng bằng văn bản trước khi mua, không hỏi sau khi máy đã nằm trong kho.
Điểm này quan trọng vì chương trình vệ sinh của nhà máy là thứ không thương lượng được: nó đã được thẩm định, đã có dữ liệu vi sinh chứng minh hiệu lực, và không ai đổi chất diệt bào tử của cả xưởng chỉ vì một chiếc máy đo. Chiếc máy phải khớp với chương trình, không phải ngược lại.
Chịu VHP: hai khái niệm khác nhau nằm dưới cùng một chữ
Cụm VHP compatible xuất hiện trên tài liệu của nhiều thiết bị, nhưng nó có thể mang hai nghĩa rất khác nhau, và đọc nhầm sẽ dẫn tới một quyết định lắp đặt sai:
| Nghĩa | Điều được bảo đảm | Tình huống áp dụng |
|---|---|---|
| Vỏ ngoài chịu được VHP | Thiết bị đứng trong phòng khi phòng được khử khuẩn bằng hơi hydrogen peroxide mà vỏ không xuống cấp | Máy xách tay để lại trong phòng qua chu kỳ khử khuẩn; cảm biến gắn tường trong khu vực bị xông hơi |
| Đường dẫn khí bên trong chịu được VHP | Hơi peroxide đi qua chính đường lấy mẫu và buồng quang mà không phá lớp phủ, không làm sai lệch quang học | Cảm biến lắp trong isolator hoặc RABS, nơi chu kỳ khử khuẩn thổi hơi qua khắp không gian bên trong, kể cả đầu dò |
Tài liệu của IsoAir Pro-E nói rõ nghĩa thứ hai: đường dẫn khí bên trong được xử lý bằng lớp phủ chuyên dụng để kháng hơi hydrogen peroxide, và cạnh đó là vỏ 316L đạt IP65 chống chất lỏng. Đây là hai tuyên bố tách bạch, và một thiết bị hoàn toàn có thể có tuyên bố này mà không có tuyên bố kia. Khi hồ sơ thiết kế yêu cầu cảm biến nằm bên trong isolator, phải đọc đúng dòng nói về đường dẫn khí, không dừng ở dòng nói về vỏ.
Chính chiếc máy cũng là một nguồn phát hạt và nguồn nhiệt
Một máy đếm hạt 1 CFM hút 28,3 lít không khí mỗi phút ra khỏi phòng và trả lại đúng lượng đó. Không khí trả lại đã đi qua bơm hoặc quạt, tức đã đi qua bộ phận cơ khí chuyển động duy nhất trong máy. Vì vậy mọi thiết bị nghiêm túc đều lọc khí xả, và bảng thông số ghi rõ điều đó:
- PMS Lasair Pro — khí xả lọc HEPA, nêu trong phần lợi ích cùng với tuyên bố vỏ chịu VHP.
- PMS Lasair III — khí ra được lọc ở mức lớn hơn 99,97% tại 0,3 µm.
- PMS IsoAir Pro-E — quạt thổi tích hợp, khí ra lọc HEPA và xả xuống từ đáy vỏ máy; tài liệu nhấn mạnh quạt không dùng cánh gạt carbon nên không sinh bụi carbon.
- Lighthouse ApexZ3 — lọc theo chuẩn HEPA lớn hơn 99,97% tại 0,3 µm, có khớp xả xoay được để hướng dòng khí ra.
- TSI AeroTrak 9306 — khí xả lọc HEPA bên trong.
Chi tiết đáng chú ý là hướng chứ không chỉ mức lọc. Trong một phòng có dòng khí một chiều, một luồng khí xả thổi ngang qua vùng trọng yếu có thể làm nhiễu chính trường khí mà phòng được thiết kế để duy trì — kể cả khi luồng đó đã sạch. Khớp xả xoay được của ApexZ3 và cửa xả hướng xuống đáy của IsoAir Pro-E là hai cách xử lý cùng một vấn đề. Với máy xách tay đặt trên bàn trong Grade B, người vận hành nên biết cửa xả nằm ở mặt nào của máy trước khi đặt máy xuống, và điều đó phải nằm trong SOP chứ không phụ thuộc trí nhớ.
Nguồn nhiệt là vế còn lại. Một thiết bị có công suất tiêu thụ tới 150 W như dòng Lasair III toả gần như toàn bộ công suất đó thành nhiệt vào phòng. Trong một buồng nhỏ hoặc trong không gian hạn chế của RABS, nhiệt này đủ tạo đối lưu cục bộ. Đây là một trong những lý do các vị trí giám sát liên tục bên trong khu vực trọng yếu thường dùng cảm biến nhỏ cấp nguồn qua Ethernet thay vì một máy đo trọn bộ.
Ba cách bố trí, ba hồ sơ khác nhau
| Kiến trúc | Điều phải chứng minh trong hồ sơ | Điểm yếu thường bị đánh giá bắt lỗi |
|---|---|---|
| A. Máy xách tay mang vào từng buổi Máy cất ở khu vực cấp thấp hơn, mỗi lần đo lại đi qua airlock |
Quy trình khử khuẩn khi chuyển đã thẩm định; máy nằm trong danh mục được duyệt; nhật ký ra vào | Không có bằng chứng hoá chất lau tương thích với vật liệu vỏ; máy đi qua Grade B mà không được bao che |
| B. Máy chuyên dụng ở lại trong khu vực Một thiết bị chỉ dùng cho khu vực đó, không mang ra ngoài trừ khi hiệu chuẩn |
Vỏ máy chịu được toàn bộ chu kỳ vệ sinh của phòng, kể cả vòng diệt bào tử; kế hoạch đưa ra ngoài hiệu chuẩn và đưa trở lại | Chu kỳ hiệu chuẩn buộc máy rời phòng mỗi năm, và lúc đó lại rơi vào bài toán của kiến trúc A |
| C. Cảm biến cố định nối hệ giám sát Cảm biến gắn cố định, dữ liệu về phần mềm ngoài phòng |
Tương thích với chu kỳ khử khuẩn tại chỗ; điểm lắp không nhiễu dòng khí; đường dữ liệu và nguồn xuyên tường được bịt kín | Đầu dò lắp sai hướng so với dòng khí; không có phương án lấy cảm biến ra để hiệu chuẩn mà không phá vùng sạch |
Kiến trúc B là lựa chọn hay bị bỏ qua nhất, dù nó giải quyết gọn phần lớn rủi ro của A. Cái giá là một thiết bị nằm im phần lớn thời gian — nên bài toán trở thành so sánh chi phí thiết bị với chi phí và rủi ro của mỗi lần chuyển qua airlock. Với các nhà máy có nhiều khu Grade B, một chiếc máy đếm hạt tiểu phân PMS Lasair Pro 310 chuyên dụng cho khu vực vô trùng và một chiếc khác dùng chung cho các khu cấp thấp hơn thường rẻ hơn tổng chi phí của việc chuyển đi chuyển lại một máy duy nhất, nếu tính cả thời gian và hồ sơ.
Với kiến trúc C, khả năng tháo lắp nhanh để hiệu chuẩn là một tiêu chí thật chứ không phải tiện nghi. Tài liệu IsoAir Pro-E nêu giá gắn tháo nhanh giúp đơn giản hoá quy trình hiệu chuẩn và bảo trì — đọc kỹ thì đây là câu trả lời cho một câu hỏi của hệ thống chất lượng, không phải cho một câu hỏi của bộ phận lắp đặt. Thiết bị cùng họ như thiết bị đếm hạt tiểu phân PMS IsoAir 310P nằm ở các vị trí cố định tương tự trong nhiều hệ đã lắp từ trước.
Những chi tiết cơ khí quyết định việc lau chùi
Ngoài vật liệu, hình dáng thiết bị quyết định thời gian lau và khả năng chứng minh đã lau sạch. Tài liệu Lasair III mô tả thiết kế giảm thiểu điểm bám hạt để dễ lau — một cách nói cho thấy nhà sản xuất coi đây là yêu cầu thiết kế. Trong thực tế đánh giá, năm chi tiết sau hay bị hỏi tới:
| Chi tiết | Vì sao thành vấn đề | Cách xử lý trong SOP |
|---|---|---|
| Tay xách và bản lề | Khe hẹp giữ ẩm và giữ hoá chất, khó chứng minh tiếp xúc đủ thời gian | Ghi rõ thao tác lau tay xách ở tư thế mở và tư thế đóng |
| Khay máy in nhiệt | Cuộn giấy là vật liệu sinh bụi; khe khay tạo góc chết | Chỉ dùng giấy chuyên dùng cho phòng sạch; bảng thông số Lasair Pro nêu máy in hỗ trợ loại giấy này |
| Ngăn pin tháo rời | Mỗi lần thay pin là một lần mở vỏ trong khu vực phân cấp | Nạp pin đầy ngoài phòng; không thay pin trong Grade A hoặc Grade B |
| Cổng USB và khe thẻ | Cổng hở giữ bụi, và thiết bị lưu trữ ngoài là một món vật tư khác cần duyệt | Ưu tiên tải dữ liệu qua mạng; nếu buộc dùng USB thì đưa thiết bị lưu trữ vào danh mục vật tư |
| Chân đế và bánh xe | Chân tiếp xúc sàn là bề mặt bẩn nhất của thiết bị | Lau chân đế thành một bước riêng, ghi trong biểu mẫu chuyển thiết bị |
Danh mục kiểm tra trước khi đưa một máy mới vào khu vô trùng
- Đọc dòng vật liệu bề mặt ngoài trong bảng thông số và đối chiếu với từng hoá chất trong SOP vệ sinh của khu vực, kể cả chất diệt bào tử dùng theo chu kỳ.
- Xin văn bản của hãng nếu bảng thông số không liệt kê hoá chất; một email trả lời của bộ phận kỹ thuật là bằng chứng dùng được trong hồ sơ, một câu nói của người bán thì không.
- Phân biệt tuyên bố VHP cho vỏ và cho đường dẫn khí, chọn đúng loại theo vị trí lắp dự kiến.
- Xác định mặt xả khí và mô tả tư thế đặt máy trong SOP, đặc biệt ở vùng dòng khí một chiều.
- Đưa thiết bị vào danh mục được phê duyệt trước khi đo lần đầu, không phải sau khi đã có số liệu.
- Thẩm định quy trình khử khuẩn khi chuyển cho đúng chiếc máy đó, không dùng lại kết quả thẩm định của một món vật tư khác.
- Kiểm tra kế hoạch hiệu chuẩn: máy rời khu vực bằng đường nào, thời gian vắng bao lâu, thiết bị nào thay thế trong thời gian đó.
- Chạy thử một chu kỳ vệ sinh đầy đủ với thiết bị trong phòng trước khi đưa vào sử dụng chính thức, rồi kiểm tra lại số đếm nền và lưu lượng.
Bước cuối cùng đáng làm nghiêm túc: chu kỳ khử khuẩn đầu tiên là lúc dễ phát hiện vấn đề nhất, và việc kiểm tra số đếm nền và lưu lượng trước khi đo sẽ cho biết hơi hoá chất có ảnh hưởng tới quang học hay không, trước khi số liệu đi vào hồ sơ lô.
Câu hỏi thường gặp
Lau cồn 70% lên vỏ máy đếm hạt mỗi ngày có làm hỏng máy không?
Với các dòng máy công bố vỏ polycarbonate và liệt kê cồn ethyl hoặc isopropyl trong nhóm hoá chất lau được, đây là chế độ sử dụng nằm trong thiết kế. Điều cần chú ý là tránh để dung dịch đọng ở khe tay xách, quanh viền màn hình và ở khay máy in, vì hư hỏng thực tế thường đến từ chất lỏng thấm vào khe chứ không từ phản ứng hoá học trên bề mặt phẳng.
Máy không có tuyên bố tương thích VHP thì có dùng trong nhà máy vô trùng được không?
Được, nếu thiết bị không có mặt trong phòng lúc chạy chu kỳ khử khuẩn bằng hơi. Rất nhiều nhà máy vận hành theo cách này: máy xách tay được đưa ra khỏi khu vực trước khi xông hơi và đưa trở lại sau khi thông khí xong. Vấn đề chỉ phát sinh khi kế hoạch vận hành đổi và không ai xem lại bảng thông số.
Có nên chọn vỏ thép không gỉ cho máy xách tay dùng trong Grade B?
Trên thị trường máy xách tay hầu như không có lựa chọn đó, vì khối lượng. Vỏ 316L xuất hiện ở cảm biến cố định, nơi thiết bị không phải di chuyển. Với máy xách tay, tiêu chí thay thế đúng là vật liệu nhựa kháng hoá chất kèm danh sách hoá chất được hãng xác nhận, chứ không phải cố tìm thép không gỉ.
Ai phải phê duyệt việc mang một máy đếm hạt mới vào Grade A?
Theo cấu trúc của Annex 1, đó là bộ phận chất lượng, thông qua danh mục thiết bị được phép chuyển vào và thông qua quy trình chuyển đã thẩm định. Với món ngoài danh mục, văn bản còn phải kèm đánh giá rủi ro và một chương trình khử khuẩn cùng giám sát riêng. Bộ phận kỹ thuật chuẩn bị hồ sơ, nhưng chữ ký cuối là của chất lượng.
Cảm biến cố định trong isolator có phải lấy ra để hiệu chuẩn không?
Có. Hiệu chuẩn theo ISO 21501-4 cần thiết bị chuẩn của phòng hiệu chuẩn nên cảm biến phải rời vị trí. Vì vậy phương án tháo lắp nhanh và phương án thiết bị thay thế trong thời gian vắng cần được thiết kế ngay từ giai đoạn thiết kế hệ, không để tới lần hiệu chuẩn đầu tiên mới xử lý.
Techmaster Electronics là nhà phân phối uỷ quyền của Particle Measuring Systems tại Việt Nam, có phòng thí nghiệm hiệu chuẩn được ANAB (Hoa Kỳ) công nhận theo ISO/IEC 17025. Đội kỹ thuật hỗ trợ đối chiếu vật liệu vỏ và danh sách hoá chất lau được với SOP vệ sinh của nhà máy, tư vấn chọn giữa máy xách tay chuyên dụng và cảm biến cố định cho từng vị trí, và phối hợp cùng hãng để cấp giấy hiệu chuẩn theo ISO 21501-4 cho thiết bị dùng làm bằng chứng tuân thủ.
