facebook

Thiết kế bộ chia công suất Wilkinson trong ADS: biến áp λ/4, điện trở cách ly và bố trí vi dải

Trên giấy, bộ chia hai đường chỉ là hai đoạn đường truyền và một điện trở. Lên mạch in, nó thường lệch tần số trung tâm, cách ly kém hơn dự tính và cổng ra phản xạ nhiều hơn mô phỏng sơ đồ. Thiết kế bộ chia công suất Wilkinson đúng cách vì vậy phải đi qua ba lớp kiểm chứng: lý thuyết chẵn/lẻ để chốt trở kháng, mô phỏng sơ đồ và mô phỏng điện từ của layout vi dải, rồi đo S-parameter trên máy phân tích mạng (VNA) với đủ ba cổng.

Máy phân tích mạng ENA Keysight E5080B góc nghiêng trên nền trắng studio
E5080B ENA: bản 2 hoặc 4 cổng, 9 kHz tới 53 GHz; bản 4 cổng đo đủ ba cổng của bộ chia trong một lần kết nối.

Nguyên lý: biến áp λ/4, điện trở cách ly và phân tích chẵn/lẻ

E. J. Wilkinson công bố cấu trúc này năm 1960 trên IRE Transactions MTT. Bản chia đều gồm hai nhánh, mỗi nhánh là một biến áp một phần tư bước sóng có trở kháng đặc tính √2·Z0, và một điện trở cách ly 2Z0 nối giữa cổng 2 và cổng 3. Với hệ 50 Ω, đó là hai đường 70,7 Ω và một điện trở 100 Ω.

Mỗi nhánh λ/4 biến tải Z0 ở cổng ra thành 2Z0 ở đầu vào; hai nhánh mắc song song cho lại đúng Z0 nên cổng 1 phối hợp. Ma trận S lý tưởng có S11 = S22 = S33 = 0, S21 = S31 = −j/√2 (tức −3,01 dB, cùng pha) và S23 = 0. T-junction không tổn hao không thể phối hợp đồng thời cả ba cổng và để hai cổng ra ghép mạnh; Wilkinson chấp nhận một phần tử tổn hao để đổi lấy phối hợp và cách ly.

Vì sao Z = √2·Z0 và R = 2Z0

Mạch đối xứng nên kích thích hai cổng ra theo hai chế độ rồi cộng chồng:

  • Chế độ chẵn (hai nguồn bằng nhau): hai đầu điện trở cùng điện thế, không có dòng qua điện trở, mặt phẳng đối xứng là hở mạch. Mỗi nửa mạch là một đoạn λ/4 nhìn về tải 2Z0 ở cổng 1. Muốn cổng 2 phối hợp thì Z²/2Z0 = Z0, suy ra Z = √2·Z0.
  • Chế độ lẻ (hai nguồn ngược dấu): mặt phẳng đối xứng là nút điện áp, tương đương nối đất. Đoạn λ/4 ngắn mạch ở đầu cổng 1 trở thành hở mạch nhìn từ cổng 2, nên cổng 2 chỉ thấy nửa điện trở R/2. Phối hợp đòi hỏi R/2 = Z0, tức R = 2Z0.

Khi hai cổng ra được kết cuối đúng, tín hiệu ở hai đầu điện trở cùng biên độ và cùng pha, điện trở không tiêu tán công suất và bộ chia trông như không tổn hao. Điện trở chỉ làm việc khi có bất cân bằng hoặc phản xạ từ cổng ra, và chính nó tạo ra cách ly.

Thiết kế bộ chia công suất Wilkinson: hai nhánh λ/4 trở kháng 70,7 Ω và điện trở cách ly 100 Ω giữa cổng 2 và cổng 3
Phân tích chẵn/lẻ cho Z = √2·Z0 (70,7 Ω) và R = 2Z0 (100 Ω); lý tưởng S21 = S31 = −3,01 dB, S23 = 0.

Băng thông một tầng và phiên bản đa tầng

Mọi tính chất trên chỉ đúng tại tần số mà nhánh dài đúng λ/4. Tính theo mô hình đường truyền lý tưởng không tổn hao (Z0 = 50 Ω), S11 và S23 cùng dưới −20 dB trong khoảng 0,82 tới 1,18 f0, tức tỉ số băng khoảng 1,44:1 (gần 36 %). S22 kém nhạy hơn, dưới −20 dB từ 0,45 tới 1,55 f0. Ở mức −15 dB, băng là 0,68 tới 1,32 f0.

Khi cần băng rộng hơn, S. B. Cohn (IEEE Trans. MTT-16, số 2, 1968) mở rộng cấu trúc thành nhiều cặp đoạn đường truyền nối tầng, mỗi tầng có một điện trở riêng. Ví dụ bản băng 10:1 cho hệ 50 Ω dùng bảy điện trở, giá trị từ 129,6 đến 616,1 Ω. Cái giá là kích thước lớn hơn và thêm nhiều điện trở có ký sinh.

Thiết kế bộ chia công suất Wilkinson trong ADS: sơ đồ và LineCalc

Hướng dẫn PathWave ADS của Keysight về bộ chia vi dải lấy ví dụ bộ chia 3 GHz trên chất nền FR4: εr 4,6, dày 1,6 mm, TanD 0,0023, đồng dày 0,035 mm. Ba bước đầu theo tài liệu, bước thứ tư là tinh chỉnh của người thiết kế:

  1. Mô hình phần tử tập trung để kiểm nguyên lý: ở 3 GHz, C1 = C2 = 0,75 pF, L2 = L3 = 3,75 nH, L1 = 1,87 nH, R = 100 Ω; quét S-parameter 1 tới 5 GHz, bước 0,01 GHz. Mô hình này chưa tính ảnh hưởng của layout.
  2. LineCalc tổng hợp kích thước: đường 50 Ω rộng 2,9 mm, dài λ/4 là 13,4 mm; đường 70,7 Ω rộng 1,5 mm, dài 13,8 mm.
  3. Sơ đồ vi dải trong thư viện TLines-Microstrip: MLIN cho đoạn thẳng, MBEND cho góc uốn (rộng bằng đường 70,7 Ω), MTEE cho điểm chia với W1, W2 bằng đường 70,7 Ω và W3 bằng đường 50 Ω.
  4. Tối ưu chiều dài nhánh theo mục tiêu S11, S23 tại f0 trước khi sang layout.

Chốt nguyên lý bằng phần tử lý tưởng rồi mới thay bằng đường truyền có kích thước cũng là cách làm khi tổng hợp bộ lọc RF từ mẫu đáp ứng tới mạch thực.

Quy trình ADS cho bộ chia Wilkinson vi dải: sơ đồ, LineCalc, Momentum, đồng mô phỏng và đo VNA
Ví dụ Keysight 3 GHz trên FR4: đường 70,7 Ω rộng 1,5 mm, dài 13,8 mm; một tầng đạt S11, S23 dưới −20 dB trong khoảng 1,44:1 (tính theo mô hình lý tưởng).

Mô phỏng EM vi dải và đồng mô phỏng điện trở

Bước quyết định là mô phỏng EM vi dải bằng Momentum, vì nó tính được hiệu ứng mép, điểm chia, góc uốn và ghép giữa hai nhánh. Theo tài liệu Keysight:

  • Substrate Editor: đặt lớp dẫn ở chế độ “Intrude into Substrate”, vì độ dày đồng ảnh hưởng tới kết quả.
  • EM Setup: quét 1 tới 5 GHz, bật Edge Mesh trong Options > Mesh để lưới dày ở mép đường.
  • Cổng cho điện trở: thêm cổng 4 và 5 tại hai đầu điện trở, đặt Ref Impedance 10000 Ω để chúng gần như hở mạch.
  • Đồng mô phỏng: tạo EM model và symbol (EM > Component > Create EM Model and Symbol), đặt emModel vào schematic và nối điện trở rời 2Z0 giữa cổng 4 và 5.

Trong ví dụ của Keysight, kết quả EM cho phản xạ ở các cổng lớn hơn mô hình phần tử rời, mỗi cổng ra vẫn nhận khoảng nửa công suất và ghép giữa hai cổng ra nhỏ hơn T-junction. Nếu bộ chia nằm trong chuỗi có khuếch đại hay trộn tần, emModel này dùng tiếp được trong mô phỏng harmonic balance cho mạch RF phi tuyến.

Ba bẫy layout thường gặp

  • Điểm chia T-junction: nối hai đường hẹp vào đường rộng mà không có MTEE thì sơ đồ lệch layout; để Momentum chấm điểm chia rồi chỉnh lại chiều dài nhánh.
  • Khoảng hở cho điện trở: hai đầu nhánh phải chạm hai đệm của điện trở, nên chúng bị kéo sát nhau đúng bằng kích thước linh kiện (0402 dài 1,02 mm). Đệm hàn và khoảng hở phải có trong layout EM.
  • Ghép giữa hai nhánh uốn: để thu gọn, hai nhánh λ/4 hay được uốn cong song song. Đoạn chạy gần nhau tạo ghép, làm giảm cách ly và lệch tần số.

Ký sinh của điện trở SMD là bẫy thứ tư. Ghi chú kỹ thuật 60107 của Vishay (đo 0,1 tới 40 GHz) cho thấy trên 100 MHz trở kháng lệch về cảm kháng hoặc dung kháng tuỳ giá trị. Hệ số mô hình cỡ 0402 đầu flip chip là 0,0262 pF và 1,89×10⁻³ nH; cùng cỡ nhưng đầu wrap around là 0,0392 pF và 0,1209 nH. Cỡ 0201 tốt hơn 0402 và 0603 ở mọi giá trị đo, nên trong đồng mô phỏng hãy thay điện trở lý tưởng bằng mô hình của đúng linh kiện.

Kiểm chứng bằng VNA: S11, S21/S31, S23 và cân bằng

Bốn nhóm chỉ tiêu, đo sau hiệu chuẩn tại mặt phẳng đầu nối:

  • Phối hợp: S11 ở cổng vào, S22 và S33 ở cổng ra.
  • Suy hao chèn: S21 và S31 so với mức lý tưởng −3,01 dB
  • Cân bằng: hiệu biên độ |S21| − |S31| và hiệu pha giữa S21, S31.
  • Cách ly: S23 trên toàn băng, đối chiếu với kết quả mô phỏng EM.

Với VNA 4 cổng, một lần kết nối cho đủ ma trận 3×3. Với VNA 2 cổng, cần ít nhất ba phép đo (cặp 1-2, 2-3, 1-3), mỗi lần kết cuối cổng còn lại bằng tải 50 Ω. Tải không lý tưởng gây sai số, nhất là ở tần số cao.

Keysight N5222B PNA: 10 MHz tới 26,5 GHz, IFBW từ 1 Hz, công suất cài đặt tối thiểu −95 dBm với tuỳ chọn suy giảm nguồn.
N5222B PNA: 2 hoặc 4 cổng, tới 26,5 GHz; dải động đặc tả 135 dB từ 500 MHz tới 2 GHz với option 217/417.

Chọn thiết bị Keysight để đo bộ chia

Tiêu chí: số cổng, dải tần và dải động đủ sâu cho S23.

  • Máy phân tích mạng Keysight E5080B ENA: bản 2 hoặc 4 cổng, 9 kHz tới 20 GHz hoặc 100 kHz tới 53 GHz. Dải động hệ thống 140 dB (đặc tả, 50 MHz tới 3 GHz, IFBW 10 Hz). Bản 4 cổng đo đủ ba cổng của bộ chia trong một lần kết nối.
  • Máy phân tích mạng Keysight N5222B PNA: 2 hoặc 4 cổng, tới 26,5 GHz, mở rộng xuống 900 Hz với option LFE. Option 217/417 đặc tả dải động 135 dB từ 500 MHz tới 2 GHz, cho phòng R&D.
  • Máy phân tích vi sóng cầm tay Keysight N9918B FieldFox: tới 26,5 GHz, chế độ VNA là tuỳ chọn (truyền/phản xạ hoặc full 2-port), dải động 115 dB. Hợp cho kiểm tra tại hiện trường bằng ba phép đo hai cổng.

Kết luận

Thiết kế bộ chia công suất Wilkinson bắt đầu từ hai con số của phân tích chẵn/lẻ, √2·Z0 và 2Z0, nhưng chất lượng mạch thật nằm ở layout: điểm chia, khoảng hở điện trở, ghép giữa hai nhánh và ký sinh của điện trở SMD. Chuỗi sơ đồ, LineCalc, Momentum và đồng mô phỏng trong ADS cho thấy các sai lệch đó trước khi đặt mạch; cần băng rộng hơn khoảng 1,44:1 thì chuyển sang bản đa tầng.

Số đo S11, S23 chỉ tin được khi VNA, bộ hiệu chuẩn và tải còn trong sai số công bố. Techmaster Electronics hiệu chuẩn máy phân tích mạng theo ISO/IEC 17025 và tư vấn cấu hình đo linh kiện nhiều cổng. Liên hệ hotline 0908 173 345.

Biên soạn bởi Khanh Nguyen — Marketing Manager, Techmaster Electronics JSC.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Liên hệ Techmaster
Liên hệ chúng tôi
support techmaster