Câu hỏi “nhà máy tôi nên mua dây gì” gần như không bao giờ trả lời được bằng tên ngành. Cùng một nhà máy điện, người trèo cột và người đứng trên sàn thao tác cần hai bộ dây khác nhau. Nhưng có bốn dấu hiệu tại chỗ quyết định rất nhanh. Và một khi đã nhận ra chúng, chuyện chọn mã trở nên đơn giản.
Bài này đi từ bốn dấu hiệu đó. Rồi soi qua sáu môi trường làm việc phổ biến ở Việt Nam. Dựa trên thông số 3M công bố cho từng mã và trên Technical Bulletin về độ bền điểm neo của 3M.
Bốn dấu hiệu quyết định
| Dấu hiệu tại vị trí làm việc | Loại thiết bị bắt buộc | Độ bền điểm neo yêu cầu |
|---|---|---|
| Người có thể rơi tự do rồi bị hãm lại | Dây hấp thụ năng lượng (hãm rơi) | 5.000 lb với điểm neo chưa chứng nhận |
| Người tựa vào kết cấu, cần rảnh hai tay | Dây định vị làm việc | 3.000 lb, hoặc gấp đôi lực dự đoán |
| Người bị giữ không cho tới mép vùng nguy hiểm | Dây hạn chế di chuyển | 1.000 lb, hoặc gấp đôi lực dự đoán |
| Có kịch bản kéo người ra | Bộ cứu hộ, dây chữ Y thu hồi | 3.000 lb, hoặc gấp năm lần tải áp dụng |
Bốn con số này lấy từ Technical Bulletin Anchorage Strength Requirements của 3M (Release 3, 10/2017). Đối chiếu OSHA và ANSI Z359.2. Chúng quan trọng vì chọn dây mà không kiểm điểm neo là chọn nửa hệ: một điểm neo chịu được dây định vị 3.000 lb vẫn có thể không đủ cho một cú hãm rơi.
Sáu môi trường và bộ dây tương ứng
1. Xây dựng cao tầng và kết cấu thép
Đây là môi trường điển hình của rơi tự do: người di chuyển liên tục trên dầm, sàn thi công chưa hoàn thiện, mép hở khắp nơi. Bộ cơ bản là dây đai toàn thân cộng Dây đai an toàn 3M 1244306. Vì lõi co giãn tự rút về 1,4 m. Giúp đoạn dây thừa không kéo lê qua thanh giằng và không vướng vào giàn giáo. Trong xây dựng cao tầng, chi tiết chống vướng này giảm đúng loại tai nạn hay xảy ra nhất: vấp ngã ở độ cao thấp.
2. Telecom và điện lực — trèo cột
Người trèo cột có hai nhu cầu cùng lúc: được hãm nếu tuột tay. Và được giữ tựa ra sau để hai tay thao tác trên thiết bị. Đó là lý do bộ dây của thợ đường dây gần như luôn có cả hai. Dây chống sốc cho hệ chống rơi, và dây định vị vòng quanh cột.
Với nhóm telecom điện lực, cơ cấu trigger của dây định vị đáng tiền hơn người ta tưởng: thợ chỉnh chiều dài dây ngay khi đang ôm cột. Không phải tháo ra chỉnh rồi móc lại.
3. Năng lượng gió — leo tháp turbine
Tháp turbine là môi trường khắc nghiệt với thiết bị: rung, ẩm, gió. Và mỗi lần bảo trì là nhiều giờ leo trèo. Bộ dây ở đây cần đúng loại móc: nếu kỹ thuật viên phải chuyển điểm neo liên tục thì carabiner tự khoá là loại đúng. Còn Móc khóa 3M AJ501 khoá ren phù hợp cho mối nối bán cố định. Lắp một lần cho cả ca hoặc cả đợt bảo trì. 3M xếp AJ501 vào nhóm khuyến nghị cho năng lượng gió, khai khoáng, dầu khí và điện lực.
4. Dầu khí và hoá dầu — bồn, tháp, không gian kín
Đặc thù của dầu khí hoá dầu là nhiều công việc diễn ra bên trong thiết bị: bồn chứa, tháp phản ứng, hố ga. Ở đây câu hỏi thứ tư trong bảng trên trở thành bắt buộc. Phải có phương án kéo người ra. Bảo hộ 3M DBI-SALA 1231460 là dây chữ Y 0,61 m dùng cho đúng việc đó: hai nhánh móc vào hai D-ring vai, thanh cân ở giữa giữ nạn nhân thẳng người khi tời kéo lên.
Xin nhấn mạnh: dây chữ Y là dụng cụ của đội cứu hộ, không phải dây làm việc. Nó theo chuẩn ANSI Z359.3 và không có bộ hấp thụ năng lượng.
5. Mái nhà công nghiệp
Trên mái nhà công nghiệp, lựa chọn tốt nhất thường không phải là hãm rơi mà là hạn chế di chuyển: giữ người không bao giờ tới được mép. Điểm neo cho hạn chế di chuyển chỉ cần 1.000 lb — thấp hơn hẳn 5.000 lb của hãm rơi, nên nhiều mái tôn cũ đáp ứng được phương án này trong khi không đáp ứng được phương án kia.
Chỉ khi không thể hạn chế di chuyển thì mới chuyển sang hãm rơi, và khi đó phải tính khoảng trống rơi — một mái ở độ cao 6 m có thể không đủ chỗ cho dây 1,83 m bung hết.
6. Đóng tàu và sửa chữa tàu
Ngành đóng tàu gom gần như tất cả tình huống vào một chỗ: hầm hàng kín, giàn giáo ngoài mạn, kết cấu thép trên cao, môi trường mặn. Bộ dây ở đây thường phải có cả ba nhóm, cộng thêm yêu cầu chống ăn mòn cho phần kim loại.
Điểm mà hồ sơ Việt Nam hay vướng
QCVN 23:2014/BLĐTBXH quy định về hệ thống chống rơi ngã cá nhân, và phạm vi của nó có bao gồm “dây treo và thiết bị hấp thụ năng lượng”, chia làm hai loại: loại 1 giới hạn rơi tự do 1,8 m với xung lực tối đa 4,0 kN, loại 2 giới hạn rơi tự do 4,0 m với xung lực tối đa 6,0 kN.
Nhưng chính quy chuẩn đó, tại mục 1.1.3.2, loại trừ hệ dùng dây treo không có thiết bị hấp thụ năng lượng. Nghĩa là trong bốn mã của nhóm này, chỉ mã 1244306 mới là loại thiết bị mà câu hỏi “có dấu hợp quy theo QCVN 23 không” có nghĩa. Dây định vị và dây chữ Y phải hỏi bộ chứng từ khác.
Đây là lỗi hồ sơ rất hay gặp: bộ phận đấu thầu viết một dòng yêu cầu hợp quy chung cho cả lô, rồi không nhận được chứng từ vì loại giấy đó không tồn tại cho một nửa số mã.
Bắt đầu từ đâu
Thực tế, phần lớn nhà máy nên bắt đầu bằng việc liệt kê vị trí làm việc chứ không phải liệt kê ngành: mỗi vị trí trả lời bốn dấu hiệu ở đầu bài, rồi ghép mã tương ứng. Danh sách vị trí ấy cũng chính là thứ đơn vị kiểm định sẽ hỏi.
Cách chọn giữa ba loại dây nằm ở bài dây chống sốc, dây định vị hay dây chữ Y; cách chọn cấu hình dây đai toàn thân đi kèm nằm ở bài dây đai toàn thân cho xây dựng, điện lực, đóng tàu. Xem nhóm hàng tại trang dây đai an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Ngành nào bắt buộc dùng dây an toàn chống sốc?
Không phải theo tên ngành mà theo vị trí làm việc: bất kỳ chỗ nào người lao động có thể rơi tự do rồi bị hệ hãm lại đều cần dây hấp thụ năng lượng. Điển hình là xây dựng cao tầng, kết cấu thép, trèo cột điện lực và viễn thông, leo tháp turbine gió. Ngược lại, nếu bố trí được phương án hạn chế di chuyển để người không bao giờ tới mép thì đó là lựa chọn an toàn hơn và yêu cầu điểm neo nhẹ hơn.
Điểm neo cần chịu bao nhiêu lực?
Theo Technical Bulletin của 3M đối chiếu OSHA và ANSI Z359.2, điểm neo chưa chứng nhận cần 5.000 lb cho hãm rơi, 3.000 lb cho định vị làm việc, 1.000 lb cho hạn chế di chuyển và 3.000 lb cho cứu hộ. Với điểm neo đã được người đủ trình độ chứng nhận thì lấy theo bội số của lực dự đoán, cụ thể là hai lần lực hãm tối đa cho hãm rơi và năm lần tải áp dụng cho cứu hộ.
Trên mái tôn nên dùng hãm rơi hay hạn chế di chuyển?
Ưu tiên hạn chế di chuyển nếu bố trí được, vì nó ngăn cú rơi xảy ra thay vì hãm lại sau khi đã xảy ra, và điểm neo chỉ cần 1.000 lb thay vì 5.000 lb. Chỉ khi công việc buộc phải tới gần mép mới chuyển sang hãm rơi, và khi đó phải kiểm khoảng trống rơi bên dưới vì dây hấp thụ năng lượng cần chỗ để bung.
Dây định vị và dây chữ Y có phải hợp quy theo QCVN 23 không?
Mục 1.1.3.2 của QCVN 23:2014 loại trừ hệ chống rơi ngã cá nhân kết hợp với dây treo không có thiết bị hấp thụ năng lượng, nên phần dây treo của quy chuẩn này không phủ dây định vị và dây chữ Y thu hồi. Với hai nhóm đó, hồ sơ nên yêu cầu COC theo lô cùng tài liệu kỹ thuật và chứng nhận theo chuẩn tương ứng là EN 358 hoặc ANSI Z359.3, thay vì yêu cầu dấu hợp quy.
