Một con chip transmon mới đưa xuống tủ lạnh pha loãng chưa cho biết gì cả: tần số bộ cộng hưởng đọc lệch khỏi thiết kế vài chục MHz, tần số qubit có thể lệch hàng trăm MHz vì điện trở mối nối Josephson khó chế tạo chính xác. Trước khi hiệu chuẩn xung π hay đo T1, người làm thí nghiệm phải tìm ra các tần số đó. Phổ học qubit là bước làm việc này: dùng bộ cộng hưởng đọc như một cảm biến, quét một tông thứ hai để tìm tần số chuyển mức f01, rồi đo độ bất hài hoà α. Bài viết trình bày trình tự ba bước, những bẫy về công suất kích thích và chuỗi thiết bị vi sóng cần có.

Phổ học qubit: transmon cần những con số nào
Theo bài tổng quan của Krantz và cộng sự (Applied Physics Reviews 6, 021318, 2019), tần số qubit transmon là ωq = (√(8EJEC) − EC)/ħ, nằm trong khoảng 3–6 GHz, với tỉ số EJ/EC ≥ 50 để triệt độ nhạy với nhiễu điện tích. Transmon không phải hệ hai mức lý tưởng: khoảng cách giữa mức 1 và mức 2 nhỏ hơn khoảng cách giữa mức 0 và mức 1. Hiệu số đó là độ bất hài hoà α = ω12 − ω01, mang dấu âm, và theo Krantz thường được thiết kế ở độ lớn 100–300 MHz với α ≈ −EC.
Koch và cộng sự (Physical Review A 76, 042319, 2007), nhóm đề xuất transmon, cho thấy độ nhạy điện tích giảm theo hàm mũ e−√(8EJ/EC) khi tăng EJ/EC, còn độ bất hài hoà tương đối chỉ giảm theo luật luỹ thừa yếu, αr ≈ −(8EJ/EC)−1/2. Đó là lý do transmon vẫn điều khiển được như một qubit: α đủ lớn để xung điều khiển ở f01 không kích thích nhầm lên mức 2. Vì vậy đo được f01 và α là điều kiện tiên quyết cho mọi bước tiếp theo, từ thiết kế xung tới hiệu chuẩn cổng.
Qubit không được đo trực tiếp. Nó ghép với một bộ cộng hưởng đọc, và trạng thái qubit làm dịch tần số bộ cộng hưởng một lượng χ. Krantz đưa công thức cho transmon có tính tới mức thứ hai: χ = −(g2/Δ)·1/(1 + Δ/α), trong đó g là hệ số ghép và Δ là độ lệch giữa qubit và bộ cộng hưởng. Phổ học qubit khai thác chính sự dịch tần này.

Bước 1: phổ bộ cộng hưởng và phép punch-out
Bước đầu tiên chỉ dùng một tông: đo tham số truyền S21 qua đường đọc bằng máy phân tích mạng và tìm các cộng hưởng. Bộ cộng hưởng λ/4 ghép vào đường truyền xuất hiện như một hõm trên |S21|. Bài hướng dẫn đặc trưng transmon của Souza và cộng sự (arXiv:2606.03815, 2026) dò ở công suất cỡ −80 dBm tại bộ cộng hưởng: ở mức này qubit gần như tách khỏi bộ cộng hưởng, và cộng hưởng đo được là tần số trần (bare). Giảm dần công suất tới khi số photon trung bình nhỏ hơn nhiều số photon tới hạn, cộng hưởng dịch sang tần số “mặc áo” (dressed). Chính sự dịch này xác nhận bộ cộng hưởng đang ghép với một qubit sống.
Reed và cộng sự (Physical Review Letters 105, 173601, 2010) mô tả hiện tượng từ chiều ngược lại: khi tăng công suất, đáp ứng bộ cộng hưởng trở nên phi tuyến mạnh, dịch dần, rồi tại một công suất tới hạn nhảy về tần số trần và truyền qua tăng vọt sang “trạng thái sáng”. Trong thí nghiệm của họ, bộ cộng hưởng trần ở 9,070 GHz và trạng thái sáng cần công suất cỡ 50 000 lần công suất ứng với một photon. Tần số dressed là tần số đọc dùng cho mọi bước sau.
Bước 2: phổ hai tông tìm tần số chuyển mức f01
Đặt tông đọc cố định tại tần số dressed của bộ cộng hưởng, rồi quét một tông kích thích thứ hai quanh vùng dự kiến của qubit. Khi tông kích thích trùng tần số chuyển mức, qubit bị kích thích, bộ cộng hưởng dịch đi χ, và biên độ hoặc pha S21 tại tần số đọc thay đổi. Hướng dẫn của Souza mô tả đó là một đỉnh hấp thụ trong đáp ứng bộ cộng hưởng. Schuster và cộng sự (Physical Review Letters 94, 123602, 2005) dùng đúng sơ đồ này: đo pha và biên độ của vi sóng truyền qua bộ cộng hưởng, cộng thêm tông phổ học đưa vào cổng vào; khi kích bão hoà, xác suất qubit ở trạng thái trên tiến về 1/2.
Hai tông có vai trò khác nhau nên yêu cầu công suất khác nhau. Hướng dẫn của Souza thiết kế công suất đọc tới chip dưới −100 dBm để không làm nhiễu qubit, còn xung điều khiển qubit ở khoảng −70 tới −90 dBm. Với qubit chỉnh được bằng từ thông, bước này làm theo dòng thiên áp để tìm điểm ngọt, nơi đạo hàm tần số theo từ thông bằng 0; chủ đề đó xứng đáng một bài riêng.
Độ rộng vạch và giãn vạch do công suất trong phổ hai tông
Tăng công suất kích thích làm đỉnh cao và dễ thấy hơn, nhưng cũng làm vạch phổ rộng ra. Schuster đưa công thức độ rộng nửa vạch: 2π·δνHWHM = √(1/T22 + nsωvac2T1/T2), với ns tỉ lệ với công suất kích thích. Ở công suất thấp, độ rộng tiến về giới hạn do T2; trong thí nghiệm của Schuster con số đó khoảng 750 kHz. Ở công suất cao, độ rộng tăng tỉ lệ với biên độ kích thích.
Số liệu của Souza cho thấy hiệu ứng này rõ rệt: công suất tại chip −66, −70 và −72 dBm cho độ rộng vạch lần lượt 43, 23 và 15 MHz. Một vạch 43 MHz đủ che lấp các chi tiết cần thấy. Cách làm đúng là quét thô ở công suất cao để tìm vạch, rồi giảm công suất và thu hẹp dải quét để đọc f01 chính xác. Công suất đọc cũng ảnh hưởng: Schuster ghi nhận vạch qubit dịch theo hiệu ứng AC Stark khoảng 0,6 MHz mỗi photon trong bộ cộng hưởng, nên đọc quá mạnh sẽ đẩy f01 đo được lệch khỏi giá trị thật.

Bước 3: đo độ bất hài hoà α
Có hai cách phổ biến, cả hai đều được Souza trình bày:
- Chuyển hai photon: tăng công suất hoặc thời lượng kích thích trong phổ hai tông. Tại tần số f02/2, hai photon cùng tần số đưa qubit từ mức 0 lên mức 2, xuất hiện một đỉnh thứ hai. Vì f02 = f01 + f12, ta có α = f02 − 2f01, tương đương α = 2(f02/2 − f01). Đỉnh f02/2 nằm dưới f01 một khoảng |α|/2. Bera và cộng sự (arXiv:2001.05700) ghi nhận ở công suất phổ học lớn hơn, chuyển mức ω12 và chuyển hai photon ω02 đều hiện ra; mẫu của họ có α = −2π × 132 MHz.
- Hai tông với xung π: khi đã hiệu chuẩn được xung π, đưa qubit lên mức 1 rồi quét tông thứ hai để tìm trực tiếp f12, sau đó α = f12 − f01. Cách này chính xác hơn nhưng cần xung π, tức đã qua bước đo Rabi và các phép đo thời gian sống T1, T2.
Lưu ý khi đọc tài liệu
Kiểm tra lại hệ số 2 trong công thức. Có tài liệu ghi α bằng hiệu f02/2 − f01 mà thiếu hệ số 2, cho ra giá trị chỉ bằng một nửa. Với mọi kết quả, so với dự đoán thiết kế α ≈ −EC: một độ bất hài hoà đo được lệch xa EC thiết kế thường báo hiệu đã nhầm vạch, ví dụ lấy vạch của qubit bên cạnh.

Chuỗi thiết bị Keysight cho phổ học qubit
- Phổ bộ cộng hưởng và phổ hai tông liên tục: máy phân tích mạng PNA Keysight N5222B, 10 MHz – 26,5 GHz, băng thông IF từ 1 Hz tới 15 MHz. Với các tuỳ chọn suy hao nguồn 217/219/220/417/419/420, công suất đặt tối thiểu xuống −95 dBm (khoảng −30 dBm nếu không có suy hao nguồn). Cấu hình bốn cổng hai nguồn (tuỳ chọn 400/401/417/419/422/423) có nguồn thứ hai nội dùng cho thử hai tông; muốn điều khiển tần số nguồn thứ hai độc lập cần phần mềm ứng dụng đi kèm.
- Tông kích thích qubit: máy phát tín hiệu analog Keysight N5173B EXG, 9 kHz tới 13, 20 hoặc 40 GHz, nhiễu pha −122 dBc/Hz tại 1 GHz, độ lệch 20 kHz, chuyển tần 600 µs. Đây là cách dựng phổ hai tông đơn giản nhất khi PNA chỉ có một nguồn.
- Nhiều kênh và phổ học dạng xung: máy phát tín hiệu vector Keysight M9484C VXG, tới 54 GHz, 1–4 kênh, băng thông điều chế 2,5 GHz mỗi kênh. Lưu ý M9484C là máy để bàn, không phải mô-đun PXIe.
- Thu tín hiệu đọc: máy số hoá PXIe Keysight M3102A, 4 kênh, 500 MSa/s, 14 bit, băng thông 200 MHz, dùng khi chuyển sang phổ học dạng xung với trộn hạ tần heterodyne.
Ở quy mô nhiều qubit, hướng dẫn của Souza dùng hệ điều khiển lượng tử Keysight QCS với bộ tạo dạng sóng RF M5300A, bộ hạ tần M5201A và máy số hoá M5200A; theo trang sản phẩm, QCS phủ DC tới 16 GHz với băng thông thời gian thực 2 GHz. Phần đọc trạng thái và ngân sách tín hiệu trên nhiễu được bàn trong bài đọc trạng thái qubit và khuếch đại tham số.
Kết luận
Phổ học qubit đi theo ba bước: phổ bộ cộng hưởng với punch-out để tìm tần số đọc, phổ hai tông để tìm f01, rồi chuyển hai photon hoặc xung π để đo độ bất hài hoà. Bẫy lớn nhất nằm ở công suất: kích thích quá mạnh làm vạch giãn rộng, đọc quá mạnh làm vạch dịch theo AC Stark. Quét thô ở công suất cao, đọc chính xác ở công suất thấp là nguyên tắc nên giữ.
Ở mức công suất −70 tới −100 dBm tại chip, sai số tần số và công suất của máy phát, máy phân tích mạng ở nhiệt độ phòng lan thẳng xuống số photon và độ rộng vạch. Techmaster Electronics cung cấp dịch vụ hiệu chuẩn máy phân tích mạng, máy phát tín hiệu và máy số hoá theo ISO/IEC 17025. Liên hệ hotline 0908 173 345 để được tư vấn cấu hình phổ học qubit và lịch hiệu chuẩn.






