facebook

Hiệu chuẩn bộ trộn IQ cho điều khiển qubit: rò rỉ LO và triệt băng ảnh

Phần lớn hệ điều khiển qubit siêu dẫn tạo xung vi sóng bằng cách trộn tín hiệu tần số trung gian từ AWG với một nguồn dao động nội (LO) qua bộ trộn IQ. Cách này rẻ và dễ mở rộng số kênh, nhưng bộ trộn thực không hoàn hảo: một phần LO rò thẳng ra ngõ ra, và biên tần còn lại (băng ảnh) không bị triệt hết. Hai vạch phổ thừa này rơi ngay trong dải 4–10 GHz của qubit và bộ cộng hưởng đọc. Hiệu chuẩn bộ trộn IQ vì thế là bước bắt buộc trước mọi phép đo trên qubit. Bài viết này giải thích cơ chế của rò rỉ LO và băng ảnh, định lượng mức triệt có thể đạt, trình bày quy trình hiệu chuẩn và vai trò của thiết bị đo Keysight.

Máy phát tín hiệu vi sóng vector PSG Keysight E8267D
Keysight E8267D PSG: 250 kHz tới 20 / 31,8 / 44 GHz, chỉnh I/Q offset, cân bằng khuếch đại ±4 dB và lệch góc vuông pha ±10° (điển hình).

Hiệu chuẩn bộ trộn IQ: vì sao đường điều khiển qubit cần đến

Tổng quan “A quantum engineer’s guide to superconducting qubits” (Krantz và cộng sự, Applied Physics Reviews, 2019) mô tả kiến trúc chuẩn của đường điều khiển XY: một nguồn vi sóng làm LO ở tần số ωLO, một AWG tạo đường bao xung kèm thành phần tần thấp ωAWG, bộ trộn IQ đưa tín hiệu lên tần số ωd = ωLO ± ωAWG. Đặt LO lệch khỏi tần số qubit và chọn ωAWG cho phép dùng một LO điều khiển nhiều qubit bằng cách chồng nhiều tần số IF. Ở đường đọc, cùng nguyên lý được dùng theo kiểu điều chế đơn biên triệt sóng mang (SSB-SC).

Bộ trộn đơn tạo hai biên ωLO ± ωIF với biên độ bằng nhau. Bộ trộn IQ dùng hai nhánh lệch pha 90° để một biên cộng lại, biên kia triệt nhau. Herrmann và cộng sự (ETH Zürich, 2022) lái qubit bằng biên trên ωLO + ωIF và gọi biên dưới ωLO − ωIF là ảnh không mong muốn, nếu có mặt trong phổ xung lái sẽ gây lỗi cổng. Việc triệt chỉ hoàn hảo khi hai nhánh khớp tuyệt đối về biên độ, pha và không có offset DC, điều mà phần cứng thực không đạt được.

Phổ ngõ ra bộ trộn IQ với rò rỉ LO, băng ảnh và tín hiệu lái qubit
Rò rỉ LO do offset DC, băng ảnh do lệch biên độ và pha giữa hai nhánh I, Q; cả hai đã được đo làm giảm T2e và độ trung thực cổng.

Rò rỉ LO và băng ảnh: tác hại đã được đo

Rò rỉ LO sinh ra từ offset DC hữu hạn của các diode trong bộ trộn: một phần LO đi thẳng ra cổng RF. Băng ảnh sinh ra từ lệch pha và lệch biên độ giữa hai nhánh I, Q, kể cả do cáp nối I và Q vào bộ trộn không bằng nhau. Nghiên cứu của Wu và cộng sự (2024) đo được hậu quả cụ thể trên chip:

  • Rò rỉ LO của bộ trộn đường đọc bơm photon kết hợp vào bộ cộng hưởng đọc dù hai tần số lệch nhau, làm dịch tần qubit tỉ lệ với χ·n̄ (χ là dịch tán sắc, n̄ số photon trung bình). Hiệu ứng còn thấy ở độ lệch LO–bộ cộng hưởng tới 55 MHz.
  • Trước hiệu chuẩn, T2e tụt xuống dưới 5 µs khi LO nằm trong khoảng 10 MHz quanh bộ cộng hưởng; sau hiệu chuẩn T2e vượt 30 µs ở mọi độ lệch.
  • Với bộ trộn đường lái, độ trung thực cổng đơn qubit đo bằng benchmarking ngẫu nhiên cải thiện rõ sau hiệu chuẩn, đặc biệt khi tần số qubit gần fLO; có một “vùng mù” |Δf| < 10 MHz không thể điều khiển độ trung thực cao nếu chưa hiệu chuẩn.

Bài đo lường lượng tử: điều khiển và đọc qubit siêu dẫn mô tả tổng thể chuỗi thiết bị mà bộ trộn IQ là một mắt xích.

Mất cân bằng IQ: 0,1 dB và 1° giới hạn triệt ảnh ở mức nào

Ghi chú ứng dụng SLWA046 của Texas Instruments cho hai công thức riêng: khi chỉ có sai pha δ, mức triệt biên = −20·log10[tan(δ/2)]; khi chỉ có mất cân bằng IQ về biên độ, mức triệt = −20·log10[(1 − A)/(1 + A)], với A là tỉ số biên độ tuyến tính. Ghép cả hai, tỉ số triệt ảnh IRR = (1 + 2g·cosφ + g²)/(1 − 2g·cosφ + g²), với g là tỉ số biên độ I/Q và φ sai pha vuông góc. Tính theo công thức này (giá trị tự tính, khớp hai trường hợp riêng của TI):

  • Lệch 0,1 dB, không sai pha: khoảng 44,8 dB.
  • Sai pha 1°, không lệch biên độ: khoảng 41,2 dB.
  • Lệch 0,1 dB và 1° cùng lúc: khoảng 39,6 dB.
  • Muốn đạt khoảng 60 dB cần khớp cỡ 0,01 dB và 0,1°.

Không bộ trộn analog nào khớp phần cứng tới 0,01 dB và 0,1° trên dải rộng. Vì vậy mức triệt cao chỉ đạt được bằng cách bù số: cộng offset DC và chỉnh tỉ lệ biên độ, pha của tín hiệu I, Q ngay tại AWG. Với rò rỉ LO, TI cho quan hệ mức triệt sóng mang = 20·log10(Vbb/ΔV), tức rò LO tỉ lệ với offset DC so với biên độ baseband.

Bảng mất cân bằng IQ và mức triệt băng ảnh cùng quy trình hiệu chuẩn ba bước
Lệch 0,1 dB cùng 1° giới hạn triệt ảnh khoảng 39,6 dB (tính theo công thức IRR); muốn khoảng 60 dB cần khớp 0,01 dB và 0,1°.

Quy trình hiệu chuẩn bộ trộn IQ ba bước

  1. Đo phổ ngõ ra. Cách truyền thống ở nhiệt độ phòng là dùng máy phân tích phổ quan sát ba vạch: tín hiệu mong muốn tại fLO + fIF, rò LO tại fLO, ảnh tại fLO − fIF. Các hệ lớn chuyển sang đo bằng bộ thu số hoá có FPGA.
  2. Triệt rò rỉ LO. Quét cặp điện áp offset (VI, VQ) cộng vào cổng I, Q. Herrmann và cộng sự mô hình hoá biên độ rò còn lại là một hàm có đúng một cực tiểu, quét thô rồi khớp mô hình để tìm điểm tối ưu thay vì quét mịn toàn bộ.
  3. Triệt băng ảnh. Giữ nguyên offset, quét tỉ lệ biên độ α và pha φ của nhánh Q để cực tiểu vạch ảnh, lại quét thô rồi khớp mô hình.

Kết quả công bố: Herrmann và cộng sự đạt rò LO và biên ảnh thấp hơn tín hiệu mong muốn khoảng 70 dB với LO 5,9 GHz và IF 100 MHz. Zurich Instruments báo cáo cả hai vạch dưới −70 dBc, toàn bộ quy trình tự động khoảng 3 phút. TI trong bối cảnh viễn thông nêu mức triệt biên sau tối ưu vượt 50 dBc. Đây là số của từng hệ cụ thể, không phải mức “điển hình” cho mọi bộ trộn.

Đo vạch −70 dBc đòi hỏi máy phân tích có nền nhiễu và độ phẳng biết trước. Theo ghi chú ứng dụng AN 150 của Keysight, với phép đo tương đối, độ phẳng ±0,5 dB có thể cho sai số trường hợp xấu nhất ±1,0 dB; khi tỉ số tín hiệu trên nhiễu chỉ khoảng 7 dB hoặc thấp hơn, công suất nhiễu cộng vào làm số đọc cao hơn thực. Vạch spur nằm sát nền nhiễu vì thế thường bị đọc sai theo hướng “xấu hơn thực tế”.

Trôi nhiệt, phụ thuộc tần số và những gì hiệu chuẩn IQ không sửa được

  • Trôi theo nhiệt độ. Herrmann và cộng sự đặt hệ trong buồng nhiệt và đổi đột ngột từ 20 °C lên 30 °C: ngay sau đó khả năng triệt ảnh và rò LO suy giảm đáng kể vì bộ thông số tối ưu bị trôi. Wu và cộng sự cũng ghi nhận thông số hiệu chuẩn trôi đáng kể theo thời gian, nên phải hiệu chuẩn lại định kỳ.
  • Phụ thuộc tần số. Hệ số hiệu chuẩn thay đổi khi đổi tần số LO và IF. Marki Microwave khuyến nghị lưu hệ số theo tần số LO, nhiệt độ và có thể cả công suất LO. Với qubit điều chỉnh bằng từ thông, tần số đổi thường xuyên nên càng phải hiệu chuẩn lại nhiều.
  • Giới hạn của phép bù IQ. Bù IQ chỉ triệt được rò LO và ảnh bậc một. Herrmann và cộng sự vẫn bị giới hạn SFDR 52 dB bởi một vạch tại fLO + 2fIF, sản phẩm bậc cao của bộ trộn; phương án đổi tần hai tầng có lọc analog của họ đạt SFDR 72 dB mà không cần hiệu chuẩn IQ.

Một hướng khác là bỏ hẳn bộ trộn: tổng hợp trực tiếp ở tần số sóng mang bằng AWG tốc độ cao. Cách này loại rò LO và ảnh của bộ trộn nhưng thay bằng spur và hài của DAC, nên vẫn phải đo phổ. Méo dạng của chính đường truyền là một nguồn sai khác cần bù riêng, bằng kỹ thuật bù trước dạng sóng tại AWG.

Máy phân tích tín hiệu UXA Keysight N9040B 50 GHz màn hình 14,1 inch studio nền trắng
Keysight N9040B UXA: tới 50 GHz, nhiễu pha −134 dBc/Hz tại 1 GHz lệch 10 kHz, DANL −164 dBm khi bật tiền khuếch đại (3,5–8,4 GHz).

Thiết bị Keysight cho hiệu chuẩn bộ trộn IQ

  • Máy phát tín hiệu vi sóng vector Keysight E8267D PSG: 250 kHz tới 20, 31,8 hoặc 44 GHz tuỳ tuỳ chọn, bộ điều chế I/Q tích hợp với các núm chỉnh I/Q offset, cân bằng khuếch đại ±4 dB và lệch góc vuông pha ±10° (điển hình); Option 016 thêm ngõ vào I/Q vi sai băng rộng tới 1 GHz. Có thể làm LO, hoặc làm nguồn vector nhận I/Q trực tiếp từ AWG.
  • Máy phát tín hiệu vector Keysight N5172B EXG: 9 kHz tới 6 GHz, có ngõ vào I/Q ngoài (băng gốc tới 100 MHz, RF tới 200 MHz) với chỉnh offset, cân bằng khuếch đại và góc vuông pha. Phù hợp cho đường đọc và thí nghiệm bộ trộn ở dải dưới 6 GHz.
  • Máy phân tích tín hiệu PXA Keysight N9030B: tới 50 GHz, nhiễu pha −129 dBc/Hz tại 1 GHz lệch 10 kHz (−134 dBc/Hz với tuỳ chọn LO DDS), độ chính xác biên độ tuyệt đối ±0,24 dB tại 50 MHz. Là công cụ đo ba vạch trong bước 1 của quy trình.
  • Máy phân tích tín hiệu UXA Keysight N9040B: tới 50 GHz, nhiễu pha −134 dBc/Hz tại 1 GHz lệch 10 kHz, DANL −164 dBm (bật tiền khuếch đại, 3,5–8,4 GHz). Nền nhiễu thấp cho phép đo vạch −70 dBc cả khi tín hiệu đã bị suy hao trên đường điều khiển.
  • Máy phát sóng tuỳ ý Keysight M8195A: 65 GSa/s, băng thông analog 25 GHz, 8 bit, tới 4 kênh; datasheet nêu khả năng tạo tín hiệu trực tiếp ở tần số sóng mang tới 25 GHz và ứng dụng tạo xung điều khiển qubit. SFDR trong băng (điển hình) −70 dBc cho fOUT DC–400 MHz và −48 dBc cho DC–4 GHz.

Kết luận

Hiệu chuẩn bộ trộn IQ không phải bước tinh chỉnh tuỳ chọn: rò rỉ LO đã được đo làm T2e giảm từ trên 30 µs xuống dưới 5 µs, và băng ảnh gây lỗi cổng. Chỉ 0,1 dB và 1° mất cân bằng IQ đã giới hạn triệt băng ảnh quanh 40 dB, nên phải bù số bằng offset DC, tỉ lệ biên độ và pha, lặp lại theo tần số và nhiệt độ. Rò rỉ LO và ảnh xuống dưới −70 dBc là mức các nhóm nghiên cứu đã đạt, với điều kiện có máy phân tích đủ nền nhiễu để nhìn thấy chúng.

Con số dBc chỉ đáng tin khi độ phẳng và chuẩn biên độ của máy phân tích được biết. Techmaster Electronics cung cấp dịch vụ hiệu chuẩn máy phân tích tín hiệu và máy phát tín hiệu vi sóng theo ISO/IEC 17025. Liên hệ hotline 0908 173 345 để được tư vấn cấu hình đường điều khiển qubit và lịch hiệu chuẩn.

Biên soạn bởi Khanh Nguyen — Marketing Manager, Techmaster Electronics JSC.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Liên hệ Techmaster
Liên hệ chúng tôi
support techmaster