Trong hồ sơ an toàn, hai chữ viết tắt này xuất hiện liên tục và rất hay bị dùng lẫn: QLFT và QNFT. Chọn sai nhóm không chỉ tốn tiền — nó có thể làm cả bộ hồ sơ không được chấp nhận.
Bài này giải thích đúng theo định nghĩa 3M công bố, và nêu rõ giới hạn của phép thử bằng vị giác.
Hai nhóm phương pháp, hai loại kết quả
| QLFT — định tính | QNFT — định lượng | |
|---|---|---|
| Nguyên lý | Người được test tự báo có phát hiện chất thử hay không | Máy đo nồng độ hoặc đo độ kín |
| Kết quả | Đạt / Không đạt | Fit Factor — một trị số |
| Fit factor | Được quy ước tương đương 100 | Đo được, là con số thật |
| Thiết bị | Bộ dung dịch + mũ trùm + bầu phun | Máy đếm hạt hoặc thiết bị tạo chân không |
3M định nghĩa Fit Factor là tỷ số giữa nồng độ chất thử bên ngoài mặt nạ và nồng độ bên trong mặt nạ — tức mức giảm nồng độ chất ô nhiễm trong không khí mà mặt nạ tạo ra. Có nhiều phương pháp định lượng: một số đo nồng độ khí dung ở cả trong lẫn ngoài mặt nạ, một số khác đo độ kín bằng cách tạo chân không bên trong mặt nạ.
Với định tính, không có phép đo nào cả. Kết quả chỉ là đạt hoặc không đạt, tuỳ người được test có báo là phát hiện được chất thử trong lúc làm bài tập hay không — và kết quả đạt đó được quy ước là tương đương fit factor 100.
“Quy ước tương đương 100” nghĩa là gì?
Đây là chỗ đáng hiểu cho kỹ: con số 100 không phải là kết quả đo được của người đó. Nó là giá trị quy ước mà giao thức gán cho một lần vượt qua bài test định tính.
Hệ quả thực tế rất quan trọng: phép thử định tính không phân biệt được người đạt “vừa đủ” với người đạt “rất tốt”. Cả hai đều nhận cùng một kết quả. Khi mức bảo vệ yêu cầu cao hơn ngưỡng mà fit factor 100 đại diện, phép thử định tính không còn đủ — phải chuyển sang định lượng.
Đó cũng là lý do 3M ghi rõ bộ 3M FT-30 và FT-10 không được khuyến nghị cho người dùng mặt nạ nguyên mặt: nhóm thiết bị đó có mức bảo vệ kỳ vọng cao hơn hẳn.
⚠️ Một hiểu nhầm cần đính chính: bộ dung dịch vị giác chỉ làm được định tính. Không có cấu hình nào biến nó thành phép thử định lượng, vì nó không đo được nồng độ. Nếu một mô tả sản phẩm nói bộ dung dịch “đánh giá được cả định tính và định lượng”, đó là mô tả sai.
Chọn nhóm nào — quy tắc tra cứu
3M không tự đặt ra quy tắc chung cho mọi nước, mà hướng dẫn: tra chuẩn fit test áp dụng tại địa phương để xác định khi nào dùng QLFT, khi nào phải dùng QNFT — tuỳ loại mặt nạ đang test và mức bảo vệ yêu cầu.
Những gì có thể nói chắc chắn từ tài liệu 3M:
- Khẩu trang lọc bụi dạng phin áp suất âm (ví dụ dòng Aura 9322+) — bộ định tính được chỉ định dùng.
- Mặt nạ nửa mặt tái sử dụng (ví dụ dòng 7500) — bộ định tính được chỉ định dùng.
- Mặt nạ nguyên mặt — 3M không khuyến nghị dùng bộ định tính.
- Mặt nạ hở, mũ trùm, mũ bảo hộ cấp khí (áp suất dương) — không cần fit test.
Chuẩn và giao thức được 3M nhắc tới
Trong tài liệu kỹ thuật, 3M dẫn hai chuẩn khi mô tả giao thức fit test định tính chuẩn hoá: ISO 16975-3 và INDG479. Ứng dụng 3M Wear it Right được hãng mô tả là công cụ hướng dẫn chạy fit test định tính theo các giao thức chuẩn này, chạy trên máy tính bảng và điện thoại.
Cần nhắc lại: tần suất fit test và tính bắt buộc do chuẩn sở tại quy định, không phải do nhà sản xuất thiết bị fit test quy định.
Bản thân bộ fit test không phải PPE
Một điểm về trạng thái chứng nhận hay bị hiểu sai trong hồ sơ thầu. Tài liệu 3M ghi rõ: các sản phẩm này không phải PPE — chúng là dụng cụ giúp đánh giá độ khít của thiết bị bảo vệ hô hấp — và do đó không mang dấu CE. Sản phẩm được lắp ráp tại Hoa Kỳ từ linh kiện có nguồn toàn cầu.
Dấu CE và các chứng nhận EN thuộc về chính chiếc mặt nạ được đem đi test, không thuộc về bộ dụng cụ.
Hồ sơ cần ghi gì
Yêu cầu lưu trữ phụ thuộc chuẩn địa phương, nhưng 3M nêu ví dụ những thông tin cần thu thập:
- Tên hoặc mã nhân viên
- Loại fit test đã thực hiện — ghi rõ định tính hay định lượng
- Hãng, model và cỡ mặt nạ
- Ngày test
- PPE đeo kèm trong lúc test
- Kết quả: đạt/không đạt với QLFT, hoặc trị số với QNFT
Mẫu biên bản của 3M ghi: hồ sơ này nên được lưu ít nhất 5 năm.
Fit test không thay thế được seal check
Cuối cùng, một phân biệt mà 3M nhấn mạnh: fit test giúp xác nhận mặt nạ được chọn đạt được độ khít chấp nhận được trên khuôn mặt một người cụ thể, làm theo tần suất của chuẩn sở tại. Kiểm tra độ kín khi đeo (seal check) do chính người đeo thực hiện mỗi lần đeo, để xác nhận lần đeo đó đúng thao tác và mặt nạ đã kín với mặt.
Xem thêm kiểm tra độ kín khít của thiết bị và nhóm thiết bị lọc và cấp khí cho phương án không cần fit test.
Câu hỏi thường gặp
Fit factor là gì?
Là tỷ số giữa nồng độ chất thử bên ngoài mặt nạ và nồng độ bên trong mặt nạ, tức mức giảm nồng độ chất ô nhiễm mà mặt nạ tạo ra. Chỉ phương pháp định lượng mới đo được trị số này; phương pháp định tính cho kết quả đạt hoặc không đạt và được quy ước tương đương fit factor 100.
Bộ dung dịch fit test có làm được định lượng không?
Không. Bộ dung dịch vị giác chỉ thực hiện được fit test định tính, vì nó dựa vào việc người được test có cảm nhận được chất thử hay không chứ không đo nồng độ. Định lượng cần thiết bị đo nồng độ khí dung hoặc thiết bị tạo chân không trong mặt nạ.
Mặt nạ nguyên mặt có dùng bộ định tính được không?
3M không khuyến nghị. Tài liệu kỹ thuật ghi rõ bộ FT-10 và FT-30 không được khuyến nghị để kiểm tra độ khít cho người dùng mặt nạ nguyên mặt, vì nhóm thiết bị này có mức bảo vệ kỳ vọng cao hơn mức mà phép thử định tính phân giải được.
3M nhắc tới chuẩn nào cho giao thức fit test định tính?
Trong tài liệu kỹ thuật, 3M dẫn ISO 16975-3 và INDG479 khi mô tả các giao thức chuẩn hoá. Tần suất và tính bắt buộc của fit test thì do chuẩn fit test áp dụng tại địa phương quy định.
