Bảng điều khiển vận hành báo tỉ lệ rớt cuộc gọi thấp và độ khả dụng cao. Cùng lúc đó, tổng đài chăm sóc khách hàng nhận đều đặn khiếu nại về một tuyến đường cụ thể. Cả hai đều đúng: bộ đếm phía mạng thống kê trên toàn bộ ô phục vụ và bị pha loãng bởi hàng nghìn thuê bao ở vùng tín hiệu tốt, nên không nhìn thấy dải vài trăm mét nơi tín hiệu rơi xuống dưới ngưỡng giải mã.
Drive test mạng di động tồn tại để lấp đúng khoảng trống đó: đo trải nghiệm vô tuyến tại một tọa độ xác định, ở một thời điểm xác định, bằng một thiết bị đầu cuối thật. Bài này đi qua các nhóm KPI cần thu, hai nguồn dữ liệu hiện trường, vai trò của MDT và quy trình một chiến dịch đo. Kỹ thuật truy vết một nguồn phát lạ khi phát hiện nhiễu đã được bàn riêng trong bài định vị nguồn nhiễu vô tuyến: kỹ thuật TDOA và quy trình truy vết.
Drive test mạng di động đo được gì mà bộ đếm không đo được
Ba loại thông tin chỉ có ở hiện trường. Tọa độ: bộ đếm mạng gộp theo ô, còn phép đo hiện trường gắn mỗi mẫu với một vị trí GNSS, nhờ đó vẽ được bản đồ phủ sóng thay vì một con số trung bình. Lớp vật lý: mạng báo cáo kết quả sau giải mã, còn thiết bị đo ghi được chất lượng tín hiệu trước đó — thứ cho biết vì sao giải mã hỏng. Bối cảnh cạnh tranh: chỉ có phép đo hiện trường mới so được mạng của bạn với mạng đối thủ trên cùng một tuyến đường, cùng một thời điểm.
Bốn nhóm KPI vô tuyến cần thu
Với 5G NR, đặc tả phép đo lớp vật lý 3GPP TS 38.215 định nghĩa ba đại lượng nền và chúng trả lời ba câu hỏi khác nhau.
SS-RSRP — công suất thu tín hiệu tham chiếu — trả lời “tín hiệu mạnh bao nhiêu”. Đại lượng này được xác định từ tín hiệu đồng bộ phụ, và nếu lớp trên chỉ định thì dùng thêm tín hiệu tham chiếu giải điều chế của kênh quảng bá PBCH hoặc tín hiệu tham chiếu CSI. Phép đo lấy trung bình tuyến tính công suất trên các phần tử tài nguyên mang tín hiệu tham chiếu tương ứng.
SS-SINR — tỉ số tín hiệu trên nhiễu cộng tạp âm — trả lời “tín hiệu có dùng được không”. Đây mới là đại lượng quyết định thông lượng. Theo TS 38.215, nhiễu và tạp âm được đo trên các phần tử tài nguyên mang tín hiệu đồng bộ phụ trong cùng bề rộng băng tần. Một điểm có SS-RSRP rất mạnh nhưng SS-SINR thấp là dấu hiệu kinh điển của vùng chồng lấn quá mức.
SS-RSRQ — chất lượng thu tín hiệu tham chiếu — kết hợp cả mức và mật độ tải. Đặc tả lưu ý nếu thiết bị dùng phân tập thu thì giá trị báo cáo không được thấp hơn giá trị của bất kỳ nhánh thu riêng lẻ nào.
Cả ba đại lượng đều bị ràng buộc bởi cùng một điều kiện thời gian: tài nguyên đo nằm trong cửa sổ cấu hình thời gian đo khối SS/PBCH, gọi tắt là cửa sổ SMTC. Đây là chi tiết dễ bị bỏ qua khi so sánh số liệu giữa hai chiến dịch đo có cấu hình mạng khác nhau.
Nhóm thứ tư là các chỉ số vận hành lấy từ modem chứ không từ đặc tả phép đo: theo mô tả của Keysight về nền tảng Nemo Outdoor, dữ liệu thu gồm thông tin truy nhập ngẫu nhiên RACH, công suất phát của thiết bị, hạng MIMO, kiểu điều chế, thông lượng và tỉ lệ lỗi khối ở lớp MAC, cùng thông lượng ở nhiều lớp giao thức và độ trễ.
Riêng 5G NR có một khác biệt về cách tổng hợp: tín hiệu phát theo chùm tia, nên các chỉ số cần được báo cáo theo từng chùm SSB của một ô thay vì gộp thành một giá trị cho cả ô. Công cụ đo làm mất chiều chùm tia khiến bài toán tối ưu chùm tia trở nên bất khả.
Máy có modem hay máy quét: hai nguồn dữ liệu khác nhau
Một chiến dịch đo hiện trường thường dùng song song hai loại nguồn, và nhầm lẫn vai trò của chúng là lỗi phổ biến.
Thiết bị đầu cuối thật gắn modem thương mại cho biết một chiếc máy thật trải nghiệm thế nào: nó thực hiện chuyển giao thật, chịu chính sách lập lịch thật, và báo cáo thông lượng ứng dụng thật. Hạn chế là nó chỉ thấy ô đang phục vụ cùng vài ô lân cận mà nó được lệnh đo. Nemo Outdoor là nền tảng đo dạng laptop hoạt động theo nguyên tắc này, hỗ trợ dải rộng modem thương mại của Qualcomm, Samsung Exynos và MediaTek, bao gồm cả các dòng RedCap.
Máy quét chuyên dụng không gắn vào mạng mà giải mã mọi tín hiệu đồng bộ nghe được, kể cả của nhà mạng khác. Đây là nguồn duy nhất cho bài toán nhiễu và bài toán quy hoạch, vì nó thấy toàn cảnh chứ không chỉ ô phục vụ. Nemo Outdoor hỗ trợ máy quét của bên thứ ba và cho phép quét phổ cùng quét tần số dạng sóng liên tục đồng thời trên 2G, 3G, 4G và 5G NR.
Về phạm vi công nghệ, nền tảng này phủ 5G NR ở cả chế độ độc lập và phi độc lập, gộp sóng mang kể cả giữa mmWave và sub-6, NB-IoT, LTE-M, LTE-A gộp tới 8 sóng mang, các dịch vụ thoại VoNR và VoLTE/ViLTE, MIMO 4×4, cùng đo MIMO diện rộng và chia sẻ phổ động DSS. Cần nói rõ: Nemo là dòng giải pháp chuyên dụng cho drive test, hiện không nằm trong danh mục thiết bị Techmaster phân phối; phần nêu ở đây để xác định đúng loại công cụ cho lớp bài toán này.
MDT: khi mạng tự thu thập thay cho xe chạy
Cho xe chạy khắp thành phố là cách thu dữ liệu đắt và thưa. 3GPP chuẩn hóa cơ chế giảm thiểu drive test — MDT, đặc tả TS 37.320 — để chính các thiết bị thuê bao đóng góp dữ liệu đo kèm vị trí.
MDT có hai chế độ. Immediate MDT cấu hình và báo cáo trong lúc thiết bị đang ở trạng thái kết nối RRC_CONNECTED, và việc báo cáo là một phần của cơ chế báo cáo quản lý tài nguyên vô tuyến thông thường, diễn ra liên tục. Với chế độ này, trạm gốc có thể yêu cầu thiết bị cố gắng cung cấp thông tin vị trí GNSS, trong đó GNSS độc lập được lấy làm mặc định, và mong muốn là thiết bị gửi kèm thông tin vị trí mới cho mỗi báo cáo.
Logged MDT thì ngược lại: thiết bị được cấu hình để thu thập trong lúc ở trạng thái rỗi RRC_IDLE, lưu lại, rồi báo cáo về sau khi đã quay lại trạng thái kết nối, gửi trên kênh báo hiệu SRB2. Đặc tả đặt yêu cầu tối thiểu về bộ nhớ lưu tệp nhật ký MDT trong thiết bị là 64 kB — con số này giới hạn trực tiếp độ dài một phiên thu thập.
MDT không thay thế drive test: dữ liệu MDT rộng nhưng không kiểm soát được điều kiện đo — không biết máy nằm trong túi hay trên bàn, ăng ten bị che thế nào. Cách dùng đúng là MDT để phát hiện vùng nghi vấn trên diện rộng, rồi drive test để xác nhận và chẩn đoán.
Quy trình một chiến dịch đo hiện trường
Giai đoạn 1 — xác định mục tiêu và tuyến. Chọn tuyến theo giả thuyết cần kiểm chứng chứ không theo tiện đường: nếu giả thuyết là “vùng chồng lấn gây rớt”, tuyến phải đi qua đúng ranh giới giữa các ô. Chốt trước cấu hình thu — đại lượng nào, chu kỳ lấy mẫu, ghi theo chùm SSB hay theo ô.
Giai đoạn 2 — hiệu chỉnh và chạy thử ngắn. Kiểm tra định vị GNSS, đồng bộ đồng hồ giữa các nguồn dữ liệu, và xác nhận thiết bị đang khóa đúng công nghệ cần đo. Một đoạn chạy thử 10 phút rồi mở dữ liệu ra xem tiết kiệm được cả ngày chạy hỏng.
Giai đoạn 3 — thu thập. Giữ tốc độ di chuyển ổn định và ghi lại mọi bất thường quan sát bằng mắt: công trường mới, tòa nhà mới, đám đông. Những ghi chú này về sau giải thích phần lớn dị thường trong dữ liệu.
Giai đoạn 4 — phân tích và đối chiếu. Chồng bản đồ SS-RSRP với bản đồ SS-SINR. Vùng RSRP mạnh mà SINR yếu là vùng chồng lấn; vùng cả hai đều yếu là lỗ phủ sóng. Hai chẩn đoán này dẫn tới hai hành động hoàn toàn khác nhau — chỉnh góc ngẩng và công suất so với thêm trạm — nên phân biệt sai ở bước này khiến toàn bộ ngân sách tối ưu mạng đổ đi.
Chọn thiết bị cho đo hiện trường
Ngoài nền tảng thu thập KPI, đội hiện trường cần máy đo vô tuyến cầm tay cho ba việc mà nền tảng drive test không làm: kiểm tra tuyến phi-đơ và ăng ten tại chân cột, xác nhận phổ khi nghi có nhiễu, và đo tham số S của bộ lọc hay bộ ghép ngay tại trạm.
Keysight N9918A phủ tới 26,5 GHz trong một máy cầm tay, có VNA hai cổng đo đầy đủ tham số S và hỗ trợ đo khoảng cách tới lỗi DTF cùng TDR trong cùng một lần quét — đúng bộ chức năng cho công việc tại chân cột. Khi dự án chạm dải sóng milimet cao hơn, Keysight N9952A mở trần lên tới 50 GHz với cùng triết lý cầm tay chịu được điều kiện hiện trường.
Khi cần phân tích sâu hơn mức máy cầm tay cho phép — giải điều chế, đo mặt nạ phổ phát xạ, khảo sát tạp âm nền — công việc nên chuyển về máy để bàn. Keysight N9010B EXA phủ 10 Hz tới các tùy chọn trần 44 GHz với băng thông phân tích tới 40 MHz.
Kết luận
Drive test không phải là việc lái xe cầm máy đo, mà là quy trình có giả thuyết, có cấu hình thu chốt trước và có bước đối chiếu hai bản đồ để phân biệt lỗ phủ sóng với vùng chồng lấn. Ba đại lượng nền theo TS 38.215 cho biết mạnh, sạch và tải; MDT theo TS 37.320 mở rộng độ phủ dữ liệu nhưng không thay được phép đo có điều kiện kiểm soát. Mọi kết luận chỉ vững khi thiết bị đo còn trong chu kỳ hiệu chuẩn hợp lệ — điều dễ bị bỏ quên với máy cầm tay chạy hiện trường quanh năm.
Techmaster Electronics là đại lý ủy quyền của Keysight tại Việt Nam và vận hành phòng hiệu chuẩn theo ISO/IEC 17025. Để được tư vấn cấu hình máy phân tích cầm tay cho đội đo hiện trường, hoặc đặt lịch hiệu chuẩn thiết bị đang dùng, vui lòng liên hệ hotline 0908 173 345.
