Một bộ tổng hợp tần số tốt phải cùng lúc sạch nhiễu pha, ít gai tham chiếu và nhảy tần đủ nhanh. Ba yêu cầu đó kéo nhau theo ba hướng, và điểm cân bằng nằm ở một vài linh kiện trong bộ lọc vòng. Mô phỏng vòng khoá pha PLL cho phép kỹ sư thử hàng chục phương án bộ lọc trước khi hàn linh kiện đầu tiên: dự đoán đóng góp nhiễu của từng khối, chọn băng thông vòng tối ưu, và ước lượng thời gian khoá khi đổi kênh. Bài viết đi qua các định nghĩa then chốt, công thức nhiễu nền chuẩn hoá, quy tắc kinh nghiệm về thời gian khoá, rồi cách kiểm chứng kết quả mô phỏng bằng máy phân tích tín hiệu Keysight.

Mô phỏng vòng khoá pha PLL bắt đầu từ đâu
Một PLL bơm điện tích gồm bộ tách pha/tần (PFD) kèm bơm điện tích, bộ lọc vòng, VCO và bộ chia hồi tiếp N, được cấp tín hiệu từ bộ dao động tham chiếu qua bộ chia R. Tài liệu PLL DesignGuide của ADS (bản 2011.01) mô hình hoá bộ tách pha bơm điện tích như bộ tách pha/tần nhưng ngõ ra là nguồn dòng đơn cực, với độ nhạy Kd = Id/2π, độ lợi VCO Kv tính bằng MHz/V và hai bộ chia N, R. DesignGuide đó liệt kê bốn loại bộ tách pha và bảy cấu hình bộ lọc vòng, cùng ba loại mô phỏng: đáp ứng tần số vòng, nhiễu pha và quá độ.
Cách tổ chức này phản ánh đúng thứ tự làm việc hợp lý. Trước hết chốt đáp ứng tần số vòng (băng thông và độ dự trữ pha), sau đó xem nhiễu pha tổng từ đóng góp của từng khối, cuối cùng chạy mô phỏng miền thời gian để kiểm tra thời gian khoá. Vì các tài liệu DesignGuide công khai mà chúng tôi truy cập được là bản ADS 2009 và 2011, hãy kiểm tra tên và vị trí các mẫu mô phỏng trong phiên bản PathWave ADS bạn đang dùng.
Băng thông vòng và độ dự trữ pha
Hai tham số điều khiển mọi thứ phía sau. Theo sách “PLL Performance, Simulation, and Design” của Dean Banerjee (TI, bản 5, 2017), băng thông vòng là tần số tại đó hàm truyền vòng hở có độ lợi bằng 1; độ dự trữ pha bằng 180° trừ đi pha của hàm truyền vòng hở tại tần số đó. PLL DesignGuide của ADS dùng đúng cùng định nghĩa: băng thông vòng là tần số độ lợi vòng hở bằng 0 dB.
Độ dự trữ pha thấp gây đỉnh nhọn trong đáp ứng vòng kín và dao động tắt dần trong đáp ứng quá độ; độ dự trữ pha cao cho đáp ứng phẳng hơn. Mẫu mô phỏng đáp ứng tần số trong DesignGuide chạy mô phỏng AC và dùng bộ tối ưu để thay đổi điện trở, tụ của bộ lọc cho tới khi băng thông và độ dự trữ pha đạt mục tiêu. Trong thực tế, đây là bước tiết kiệm thời gian nhất: đặt mục tiêu, để bộ tối ưu tìm giá trị linh kiện, rồi làm tròn về giá trị chuẩn và chạy lại để thấy độ lệch.

Nhiễu pha PLL: ai chiếm ưu thế trong và ngoài vòng
Nguyên tắc cơ bản: bên trong băng thông vòng, nhiễu của các khối PLL (tham chiếu, bơm điện tích, bộ chia) chiếm ưu thế; bên ngoài băng thông vòng, nhiễu của VCO chiếm ưu thế. DesignGuide của ADS mô tả kết quả mô phỏng nhiễu pha: nhiễu tổng bám theo bộ dao động tham chiếu bên trong băng thông vòng và bám theo VCO bên ngoài. Màn hình kết quả hiển thị đóng góp của từng khối theo tần số lệch ở trạng thái khoá, kèm đường tổng và bảng giá trị tại các tần số lệch. Mỗi khối được mô tả bằng các tần số góc và độ dốc −30, −20, −10 dB/decade cùng nền nhiễu dải rộng.
Nhiễu nền chuẩn hoá và hệ số phẩm chất
Để đưa linh kiện PLL thật vào mô phỏng, dùng nhiễu nền chuẩn hoá. Banerjee (phương trình 23.1) viết nhiễu phẳng của PLL = PN1Hz + 10·log(fPD) + 20·log(N), trong đó PN1Hz là hệ số phẩm chất của PLL. Datasheet TI LMX2594 cho hệ số phẩm chất −236 dBc/Hz và nhiễu 1/f chuẩn hoá −129 dBc/Hz (chuẩn về độ lệch 10 kHz và ngõ ra 1 GHz). Ví dụ tính theo công thức trong datasheet: ngõ ra 12 GHz, fPD = 100 MHz, N = 120, nhiễu phẳng ≈ −236 + 80 + 41,6 ≈ −114,4 dBc/Hz. Công thức cho thấy một hệ quả thiết kế quan trọng: tăng gấp đôi fPD đồng thời giảm N một nửa thì số hạng 10·log tăng 3 dB nhưng số hạng 20·log giảm 6 dB, nhiễu pha PLL trong băng cải thiện khoảng 3 dB.
Còn băng thông vòng tối ưu cho nhiễu tích phân? Banerjee (chương 26) cho rằng chọn băng thông tại tần số lệch mà nhiễu VCO chạy tự do bằng nhiễu PLL là điểm khởi đầu tốt. Nếu nhiễu PLL cải thiện trong khi VCO giữ nguyên thì băng thông tối ưu tăng lên, và ngược lại. Độ dự trữ pha thấp làm nhiễu nhô lên gần tần số băng thông vòng và có thể cộng đáng kể vào nhiễu tích phân; thiết kế với độ dự trữ pha cao nhất có thể thường cho nhiễu tích phân thấp nhất.
Từ đường nhiễu pha, jitter được tính bằng tích phân. Sai số pha hiệu dụng (radian) bằng căn của 2 lần tích phân L(f) trên dải lệch quan tâm; jitter bằng sai số pha (độ) chia 360 rồi nhân chu kỳ tín hiệu. Ví dụ tính: 5° hiệu dụng ở 10 MHz tương đương 5/360 × 100 ns ≈ 1,39 ns. Theo IEEE Std 1139-2022, L(f) được định nghĩa là một nửa mật độ phổ một phía của dao động pha, L(f) = ½·Sφ(f); cách viết dBc/Hz là quy ước lịch sử.

Thời gian khoá: quy tắc kinh nghiệm và mô phỏng envelope
Thời gian khoá là thời gian để PLL ổn định trong một dung sai tần số (hoặc dung sai pha) sau khi giá trị N thay đổi. Banerjee chỉ ra thời gian khoá tỉ lệ nghịch với băng thông vòng, và mô phỏng cho thấy thời gian khoá tối ưu xảy ra khi độ dự trữ pha khoảng 48°. Quy tắc kinh nghiệm thô: thời gian khoá ≈ 4/BW, thời điểm đỉnh ≈ 0,8/BW.
Quy tắc này thiên về an toàn. Trong ví dụ của Banerjee với băng thông 5 kHz, độ dự trữ pha 48,77° và dung sai 1 kHz, quy tắc cho 800 µs, mô phỏng đầy đủ cho 446 µs và đo thực tế 489 µs. Cùng ví dụ, thay tụ C2 bằng điện môi X7R làm thời gian khoá đo được tăng từ 489 µs lên 578 µs do hiện tượng hấp thụ điện môi, một hiệu ứng mô phỏng tuyến tính không bắt được. Mẫu mô phỏng quá độ trong DesignGuide của ADS chạy mô phỏng Envelope với tần số cơ bản là tần số tham chiếu, tạo bước nhảy N sau một thời gian trễ và vẽ điện áp điều chỉnh, tần số VCO, dòng bơm điện tích theo thời gian; có thể thêm tụ và điện trở ký sinh ở đường điều chỉnh VCO.
Gai tham chiếu, trượt chu kỳ và giới hạn của băng thông vòng
- Gai tham chiếu xuất hiện ở độ lệch bằng fPD, do dòng rò bơm điện tích, thời gian bật và mất cân bằng xung, hoặc xuyên âm. Giảm băng thông vòng thường cải thiện gai, nhưng gai do xuyên âm không được vòng lọc.
- Trượt chu kỳ có xu hướng xảy ra khi băng thông vòng nhỏ hơn khoảng 1% fPD; hiếm gặp ở PLL số nguyên, phổ biến hơn ở PLL phân số với tần số so sánh cao.
- Giới hạn trên: khi băng thông vượt khoảng fPD/10, hiệu ứng lấy mẫu rời rạc của PFD bắt đầu ảnh hưởng; mô hình tuyến tính liên tục không còn chính xác.
- Bộ lọc chắn dải thêm vào để giảm gai tham chiếu có thể làm thay đổi đáng kể hoạt động của vòng và giảm độ dự trữ pha, theo cảnh báo trong DesignGuide.

Kiểm chứng bằng đo: nhiễu pha và jitter trên máy phân tích tín hiệu
Mô phỏng chỉ có giá trị khi được đối chiếu với phép đo. Ứng dụng đo nhiễu pha N9068EM0E trên máy phân tích tín hiệu X-Series đo nhiễu pha đơn biên theo tần số lệch trên thang logarit (log plot), cùng nhiễu hiệu dụng, jitter hiệu dụng, FM dư và tần số điểm, theo phương pháp phổ trực tiếp. Sổ tay chỉ tiêu PXA ghi độ chính xác mật độ nhiễu pha ±0,26 dB với độ lệch dưới 1 MHz, và sai số do nền nhiễu của máy bằng 10·log(1 + 10−SN/10): khi tín hiệu cần đo chỉ cao hơn nền của máy 10 dB, sai số đã là 0,41 dB.
Vì vậy phải so nhiễu pha của máy với nhiễu pha dự kiến của PLL. Ở sóng mang 1 GHz, độ lệch 10 kHz, PXA N9030B tuỳ chọn EP0 có chỉ tiêu −134 dBc/Hz (20–30 °C), điển hình −136 dBc/Hz; UXA N9040B chỉ tiêu −134, điển hình −135 dBc/Hz. Với PLL sạch hơn mức đó vài dB, cần máy phân tích nguồn tín hiệu dùng tương quan chéo; phần này đã được trình bày trong bài đo nhiễu pha: chọn máy phân tích nguồn tín hiệu Keysight SSA-X. Lưu ý E5052B đã ngừng sản xuất; Keysight nêu các dòng kế nhiệm là SSA-X E5055A/56A/57A/58A và PN3 E5045A/46A/47A. E5055A còn có phép đo quá độ (cần S963015B) với khoảng thời gian 10 µs tới 1.000 s, độ phân giải từ 20 ns, dùng trực tiếp để đo thời gian khoá.
Nguồn tham chiếu cũng phải đủ sạch, vì nhiễu tham chiếu được nhân lên 20·log(N) trong băng. Máy phát N5183B MXG ở 1 GHz có nhiễu pha chuẩn −130 dBc/Hz tại độ lệch 20 kHz; với tuỳ chọn UNY là −139 dBc/Hz tại 10 kHz (đo thực tế −146 dBc/Hz).
Chọn công cụ Keysight cho thiết kế và kiểm chứng PLL
- Thiết kế và mô phỏng: phần mềm thiết kế PathWave Keysight W4321EP, gói phần mềm PathWave do Techmaster phân phối; liên hệ để xác nhận cấu hình mô phỏng AC, Envelope và các thư viện PLL có trong gói trước khi đặt hàng.
- Đo nhiễu pha, jitter và phổ trong phòng R&D: máy phân tích tín hiệu PXA Keysight N9030B, 2 Hz – 50 GHz, băng thông phân tích 510 MHz, DANL −166 dBm ở 1 GHz, nhiễu pha điển hình −136 dBc/Hz (1 GHz, lệch 10 kHz, tuỳ chọn EP0); chạy N9068EM0E.
- Băng thông phân tích rộng nhất: máy phân tích tín hiệu UXA Keysight N9040B, 2 Hz – 50 GHz, băng thông phân tích tới 1 GHz, nhiễu pha điển hình −135 dBc/Hz ở cùng điều kiện; phù hợp khi PLL phục vụ hệ thống băng rộng cần đo cả gai xa.
- Nguồn tham chiếu và nguồn kích thích sạch: máy phát tín hiệu vi sóng Keysight N5183B MXG, dùng làm tham chiếu hoặc nguồn so sánh khi kiểm chứng đóng góp nhiễu trong băng.
Kết luận
Mô phỏng vòng khoá pha PLL hiệu quả khi đi theo thứ tự: chốt băng thông vòng và độ dự trữ pha, dựng mô hình nhiễu từ hệ số phẩm chất và nhiễu VCO để chọn băng thông tối ưu, rồi mô phỏng miền thời gian để kiểm tra thời gian khoá, gai và nguy cơ trượt chu kỳ. Quy tắc 4/BW cho ước lượng an toàn, nhưng chỉ mô phỏng và phép đo mới cho con số đáng tin, và phép đo chỉ đáng tin khi nền nhiễu pha của máy thấp hơn đủ xa so với PLL.
Mọi chỉ tiêu nhiễu pha của máy phân tích và máy phát chỉ còn ý nghĩa khi thiết bị đã được hiệu chuẩn. Techmaster Electronics cung cấp dịch vụ hiệu chuẩn máy phân tích tín hiệu và máy phát tín hiệu theo ISO/IEC 17025. Liên hệ hotline 0908 173 345 để được tư vấn cấu hình đo nhiễu pha và lịch hiệu chuẩn.






