Câu hỏi này đến từ phòng an toàn của gần như mọi nhà máy đã trang bị mặt nạ: chúng tôi đã mua mặt nạ đạt chuẩn rồi, có bắt buộc phải làm thêm fit test không?
Câu trả lời trung thực là: tần suất và tính bắt buộc do chuẩn fit test áp dụng tại địa phương quy định — 3M nói rõ điều này trong tài liệu kỹ thuật và không tự đặt ra con số chung cho mọi quốc gia. Nhưng có những điều 3M nói rất dứt khoát về bản chất của việc này, và chúng quyết định phần lớn cách một nhà máy nên tổ chức công việc.
Fit test khác seal check — đây là chỗ nhầm tốn tiền nhất
Hai việc này nghe giống nhau nhưng hoàn toàn khác vai trò:
| Fit test (kiểm tra độ kín khít) | Seal check (kiểm tra độ kín khi đeo) | |
|---|---|---|
| Trả lời câu hỏi | Model và cỡ này có khít với khuôn mặt người này không? | Lần đeo này đã đeo đúng chưa? |
| Ai làm | Người kiểm tra được đào tạo | Chính người đeo |
| Khi nào | Định kỳ, theo chuẩn địa phương | Mỗi lần đeo |
| Cần thiết bị | Có — bộ fit test | Không |
Nhiều đơn vị nghĩ rằng đã huấn luyện công nhân tự kiểm tra độ kín mỗi lần đeo thì không cần fit test nữa. Không phải. Seal check chỉ xác nhận lần đeo hôm nay đã đúng thao tác; nó không nói được rằng cỡ M của model đó có thực sự khít với khuôn mặt người đó hay không. Chỉ fit test trả lời được câu đó.
Ba điều kiện tiên quyết trước khi tổ chức buổi test
1. Người được test phải cạo râu sạch
3M nêu rõ: hãng không ủng hộ việc fit test — cả định tính lẫn định lượng — cho người dùng mặt nạ áp suất âm (nửa mặt và nguyên mặt lọc khí) hoặc mặt nạ kín áp suất dương, nếu có râu chạm vào vùng đệm kín hoặc cản trở hoạt động của van.
Đây là điều nên thông báo trước cho công nhân ít nhất một ngày. Tổ chức buổi test rồi mới phát hiện một phần ba số người không đủ điều kiện là kịch bản rất hay xảy ra.
2. Đánh giá y tế là việc riêng, không nằm trong fit test
3M lưu ý đánh giá y tế (medical evaluation) là một cấu phần khác của chương trình bảo vệ hô hấp, có yêu cầu và tần suất riêng theo chuẩn địa phương. Đừng gộp nó vào buổi fit test và coi như đã làm xong.
3. Chọn đúng loại thiết bị cho phép thử
Bộ định tính như 3M FT-30 được 3M chỉ định cho khẩu trang lọc bụi dạng phin áp suất âm và mặt nạ nửa mặt tái sử dụng. Hãng không khuyến nghị dùng cho người đeo mặt nạ nguyên mặt.
Nhóm thiết bị không phải fit test
Đây là thông tin có giá trị ngân sách thật. Theo 3M, mặt nạ hở, mũ trùm và mũ bảo hộ cấp khí đều hoạt động ở cấu hình áp suất dương, không phụ thuộc vào độ kín với khuôn mặt để tạo ra mức bảo vệ — và vì thế không cần fit test.
Với một nhà máy phải test lại vài trăm người định kỳ, phép tính rất dễ hình dung: mỗi người mất tối thiểu 7 phút chỉ riêng phần bài tập, chưa kể thử độ nhạy, đeo mặt nạ và ghi hồ sơ. Chuyển những vị trí đeo cả ca sang PAPR loại mũ trùm là bỏ hẳn khoản đó, đồng thời giải quyết luôn vấn đề râu.
Ngành nào ở Việt Nam nên đưa fit test thành lịch cố định
Sản xuất dược phẩm và phòng sạch
Ở sản xuất dược phẩm, hồ sơ là một phần của sản phẩm. Bằng chứng rằng từng người đeo đã được kiểm tra độ kín với đúng model, đúng cỡ là thứ đoàn đánh giá sẽ hỏi. Với khu vực cleanroom GMP, yêu cầu này còn chặt hơn.
Hóa chất công nghiệp và sơn
Trong hóa chất công nghiệp và sơn công nghiệp, sơn ô tô, mặt nạ nửa mặt kèm phin lọc hơi hữu cơ là trang bị hằng ngày. Một khe hở nhỏ ở vùng đệm kín làm mất phần lớn giá trị của phin lọc — và người đeo thường không tự nhận ra.
Cơ khí, hàn cắt và chế biến gỗ
Với cơ khí hàn cắt và gỗ, mộc, nội thất, vấn đề thường không phải model sai mà là cỡ sai: cả xưởng dùng chung một cỡ mua theo lô. Fit test là cách duy nhất phát hiện điều đó một cách có hệ thống.
Y tế và kiểm soát nhiễm khuẩn
Trong ngành y tế, khẩu trang lọc bụi dạng phin là đúng nhóm thiết bị mà bộ định tính được chỉ định để kiểm tra.
Cần chuẩn bị bao nhiêu vật tư?
3M đưa con số tham chiếu khoảng 150 lần fit test cho mỗi bộ trước khi phải đặt lại dung dịch, và nói rõ nó dao động theo ngưỡng nhạy của từng người (10, 20 hay 30 lần bóp) cùng số người test mỗi buổi.
Vài điểm ảnh hưởng trực tiếp tới kế hoạch mua:
- Chai fit test hết nhanh hơn chai thử độ nhạy. Test trên 20 người mỗi buổi là phải nạp lại bầu phun fit test nhiều lần.
- Vì vậy khi đặt bổ sung, thường cần nhiều 3M FT-32 hơn là chai thử độ nhạy.
- Nên có sẵn cả hai vị. Người không cảm nhận được vị này bắt buộc phải đổi sang vị kia — không có bản dự phòng nghĩa là hoãn.
Hồ sơ — phần hay bị bỏ quên
Biểu mẫu báo cáo trong tài liệu 3M ghi rõ: hồ sơ này nên được lưu ít nhất 5 năm. Các trường thông tin 3M nêu làm ví dụ gồm: tên hoặc mã nhân viên; loại fit test đã thực hiện; hãng, model và cỡ mặt nạ; ngày test; PPE đeo kèm khi test; và kết quả — đạt/không đạt với định tính, hoặc trị số với định lượng.
Yêu cầu cụ thể về lưu trữ phụ thuộc chuẩn fit test áp dụng tại địa phương, nhưng mốc 5 năm là con số 3M in ngay trên mẫu biên bản.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu phải fit test lại một lần?
Tần suất do chuẩn fit test áp dụng tại địa phương quy định — 3M không đặt ra một con số chung cho mọi quốc gia mà hướng dẫn tra theo chuẩn sở tại. Mẫu biên bản của 3M có sẵn ô “Retest Date” với ví dụ ghi là một năm.
Đã fit test rồi thì có cần kiểm tra độ kín mỗi lần đeo nữa không?
Có. Đây là hai việc khác nhau. Fit test xác nhận model và cỡ đó phù hợp với khuôn mặt người đeo, làm định kỳ. Kiểm tra độ kín khi đeo do chính người đeo thực hiện mỗi lần đeo, để xác nhận lần đeo đó đã đúng và mặt nạ đã kín với mặt.
Công nhân để râu thì xử lý thế nào?
Phải cạo sạch phần râu chạm vào vùng đệm kín trước khi test và trước khi làm việc. Nếu vì lý do nào đó không thể cạo, hướng xử lý là chuyển sang thiết bị không phụ thuộc độ kín với khuôn mặt, ví dụ mặt nạ hở hoặc mũ trùm cấp khí chạy áp suất dương.
Nhà máy dùng PAPR có phải fit test không?
Với cấu hình mặt nạ hở, mũ trùm hoặc mũ bảo hộ cấp khí chạy áp suất dương thì không. 3M nêu rõ nhóm này không dựa vào độ kín với khuôn mặt để bảo vệ nên không cần fit test. Lưu ý điều này áp dụng cho cấu hình loose-fitting, không áp dụng cho mặt nạ kín lắp trên hệ cấp khí.
