Fit test định tính trông rất đơn giản: đội mũ trùm, bơm chất thử, hỏi “có nếm thấy gì không”. Chính vì đơn giản mà nó hay bị làm sai — và một buổi test làm sai thì kết quả “đạt” không có giá trị gì.
Bài này mô tả đúng giao thức mà 3M công bố cho bộ 3M FT-10 và FT-30, kèm các con số cụ thể mà người kiểm tra phải nhớ.
Bước 1 — Thử độ nhạy, và con số nó quyết định
Trước khi test mặt nạ, phải xác nhận người được test có cảm nhận được chất thử. Người đó đội mũ trùm nhưng chưa đeo mặt nạ, người kiểm tra bóp bầu phun đưa khí dung vào.
Thang bậc do 3M quy định:
- Bóp 10 lần. Cảm nhận được → ngưỡng nhạy của người này là nhóm 1–10.
- Chưa cảm nhận được → bóp thêm 10 lần (tổng 20). Cảm nhận được → nhóm 11–20.
- Vẫn chưa → bóp thêm 10 lần nữa (tổng 30). Cảm nhận được → nhóm 21–30.
- Tới 30 lần vẫn không cảm nhận được → người đó mất cảm quan với chất thử này, phải đổi phương pháp. Đắng đổi sang ngọt, hoặc ngược lại.
Đây không phải thủ tục hình thức. Kết quả bước này quyết định số lần bóp trong toàn bộ phần sau:
| Ngưỡng nhạy đo được | Số lần bóp lúc bắt đầu fit test | Số lần bóp mỗi 30 giây trong khi test |
|---|---|---|
| 1–10 | 10 | 5 |
| 11–20 | 20 | 10 |
| 21–30 | 30 | 15 |
Bơm ít hơn bảng này thì nồng độ trong mũ trùm không đủ để phát hiện rò rỉ — và bạn sẽ có một kết quả “đạt” giả.
Bước 2 — Đeo mặt nạ và kiểm tra độ kín
Người được test đeo mặt nạ, tự thực hiện kiểm tra độ kín theo hướng dẫn sử dụng của chính mặt nạ đó, rồi mới đội mũ trùm trở lại. Mẫu biên bản của 3M có hẳn ô xác nhận người đó tự đeo và tự kiểm tra được mà không cần trợ giúp — nếu phải có người làm hộ thì đó đã là một phát hiện cần ghi lại.
Bước 3 — Bảy bài tập, mỗi bài 60 giây
3M ghi rõ: mỗi bài tập kéo dài 60 giây, và hầu hết giao thức fit test gồm 7 bài tập, nên riêng phần bài tập đã mất tối thiểu 7 phút.
- Thở bình thường
- Thở sâu
- Quay đầu sang hai bên
- Ngẩng lên và cúi xuống
- Nói
- Cúi gập người
- Thở bình thường
Sau đó là Reveal Test — bỏ mũ trùm để kiểm chứng rằng người được test vẫn còn cảm nhận được chất thử, tức phép thử vừa rồi là hợp lệ.
Lưu ý về thời gian: 7 phút là riêng phần bài tập. Toàn bộ quy trình còn gồm thử độ nhạy, đeo mặt nạ, kiểm tra độ kín và ghi hồ sơ. Và nếu một người không đạt, phải làm lại từ đầu — kể cả bước thử độ nhạy.
Vì sao phải bơm thêm mỗi 30 giây?
Đây là chi tiết mà người mới làm hay bỏ, vì tưởng bơm đầy một lần là đủ.
Giải thích của 3M rất trực quan: người được test đang thở qua phin lọc của mặt nạ, nên chính họ đang làm sạch không khí trong mũ trùm. Sau 30 giây, nồng độ khí dung đã giảm; phải bơm thêm để đưa về mức ban đầu. Giao thức được thẩm định trên cơ sở duy trì nồng độ đó suốt buổi test.
Nói cách khác: quên bơm giữa chừng nghĩa là nửa sau của bài test diễn ra trong không khí gần như sạch — và mọi rò rỉ đều lọt.
Khi có người nếm thấy chất thử giữa chừng
Xử lý theo đúng trình tự 3M hướng dẫn:
- Dừng test cho người đó. Nếu đang test nhiều người cùng lúc, vẫn hoàn thành cho những người còn lại.
- Cho bỏ mũ trùm và mặt nạ.
- Cùng người đó tìm nguyên nhân: cách đeo, độ khít, bản thân chiếc mặt nạ.
- Cho đeo lại, hoặc đổi model hoặc đổi cỡ.
- Vì họ vừa nếm phải nồng độ cao, cho uống nước.
- Khi sẵn sàng test lại: làm lại toàn bộ quy trình từ bước thử độ nhạy.
3M nhấn mạnh một điểm đáng để người kiểm tra nói thành lời với công nhân: họ không “trượt”. Kết quả đó chỉ có nghĩa là model hoặc cỡ cụ thể đó không đạt được độ khít phù hợp trên khuôn mặt họ.
Sự cố hay gặp: bầu phun không tạo khí dung
Nếu cả nhóm đều không cảm nhận được gì ở bước thử độ nhạy, khả năng cao lỗi nằm ở bầu phun chứ không ở con người. Cách kiểm tra của 3M: giơ bầu phun trước một nền tối và bóp — phải thấy một đám khí dung trắng.
Nếu không thấy, kiểm tra theo bốn bước:
- Đã tháo hết cả hai nút trắng ở miệng bầu phun chưa.
- Miếng chèn hình dấu hỏi có nằm trong khoang chứa không, và đã ấn xuống hết cỡ chưa.
- Vòng O đen có còn trong khoang chứa không.
- Với bản vị ngọt: saccharin có thể kết tinh và bịt hai ống nhỏ bên trong bầu phun. Dùng sợi dây kim loại nhỏ kèm theo bộ kit để thông. Mất sợi dây thì liên hệ 3M xin bản thay thế.
Ghi biên bản ngay trong buổi
Mẫu biên bản 3M gồm hai nhóm thông tin: người đeo (họ tên, bộ phận, công ty, tình trạng râu, đã súc miệng sạch chưa, đã được đánh giá y tế chưa) và thiết bị (hãng, model, cỡ, phin lọc, PPE khác đeo kèm). Kèm theo là bảng đánh dấu đạt/không đạt cho từng bài tập trong bảy bài, kết quả Reveal Test, và ô xác nhận phép thử có hợp lệ hay không.
Biên bản có chữ ký của cả người kiểm tra lẫn người đeo, và nên được lưu ít nhất 5 năm.
Xem thêm nhóm hàng kiểm tra độ kín khít của thiết bị, hoặc bổ sung dung dịch thử độ nhạy vị đắng 3M FT-31.
Câu hỏi thường gặp
Một buổi fit test cho một người mất bao lâu?
Riêng phần bảy bài tập đã mất tối thiểu 7 phút, vì mỗi bài kéo dài 60 giây. Tổng thời gian thực tế dài hơn, vì còn thử độ nhạy, đeo mặt nạ, kiểm tra độ kín và ghi hồ sơ. Nếu người đó không đạt thì phải làm lại toàn bộ, kể cả bước thử độ nhạy.
Bơm chất thử mấy lần một lúc là đúng?
Phụ thuộc ngưỡng nhạy đo được ở bước thử độ nhạy. Ngưỡng 1–10 thì bơm 10 lần lúc bắt đầu và 5 lần mỗi 30 giây. Ngưỡng 11–20 thì 20 và 10. Ngưỡng 21–30 thì 30 và 15.
Có người không cảm nhận được cả vị ngọt lẫn vị đắng thì sao?
Nếu tới 30 lần bóp vẫn không cảm nhận được, người đó được coi là mất cảm quan với chất thử đó và phải đổi sang chất thử còn lại. Nếu cả hai vị đều không cảm nhận được thì phải dùng phương pháp khác, không dùng được fit test định tính bằng vị giác.
Vì sao phải bơm thêm chất thử mỗi 30 giây?
Vì người được test đang thở qua phin lọc nên chính họ làm sạch dần không khí trong mũ trùm. Sau 30 giây phải bơm thêm để đưa nồng độ khí dung trở về mức ban đầu. Giao thức được thẩm định trên cơ sở duy trì nồng độ này suốt buổi test.
