Một hệ dây an toàn ngang lắp xong thường bị coi như lan can: đã có ở đó thì mặc định là dùng được. Đó là giả định nguy hiểm nhất về loại thiết bị này. Vì phần lớn hư hỏng của nó không nhìn thấy từ xa — cáp trượt vài milimet trong đầu ép. Lực căng tụt sau vài mùa nắng, một con ốc neo lỏng ra. Bài này gom yêu cầu bảo trì từ ba nguồn: guide specification của 3M cho hệ RoofSafe Anchor and Cable (SECTION 11 81 29). Bộ Technical Data Sheet hệ 8 mm Permanent Horizontal Lifeline (FORM NO. 5908290 REV: F, © 3M 2021), và QCVN 23:2014/BLĐTBXH cho phần thiết bị cá nhân.
Ba đồng hồ kiểm tra, không cái nào thay được cái nào
| Chu kỳ | Đối tượng | Ai làm | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Trước mỗi lần dùng | Thiết bị cá nhân và tình trạng nhìn thấy được của tuyến | Chính người lao động | QCVN 23 mục 3.4.5 |
| Mỗi 6 tháng | Thiết bị chống rơi ngã cá nhân (dây đai, dây chống sốc, SRL, đầu nối) | Tổ chức chứng nhận hợp quy | QCVN 23 mục 3.4.3 |
| Mỗi 12 tháng | Toàn bộ hệ dây ngang đã lắp cố định | Người lắp được hãng đào tạo và uỷ quyền | Brochure RoofSafe và Uni 8 của 3M |
Ba dòng này hay bị gộp làm một trong kế hoạch bảo trì. Và kết quả là hệ được kiểm mỗi năm một lần còn dây đai thì không ai kiểm — hoặc ngược lại. Chúng là ba nghĩa vụ riêng biệt, hai trong đó có căn cứ pháp lý Việt Nam. Riêng chu kỳ 6 tháng, QCVN 23 mục 3.4.3 nói rất cụ thể: thử nghiệm định kỳ theo bộ TCVN 7802 và thử tính năng hệ theo TCVN 7802-6:2008 (ISO 10333-6) ít nhất một lần trong sáu tháng. Do tổ chức chứng nhận hợp quy thực hiện. Và mỗi lần thử phải có biên bản ghi kết quả cùng thời hạn thử tiếp theo. Không đạt thì không được dùng tiếp.
Kiểm tra hằng ngày: nhìn gì trong hai phút
QCVN 23 mục 3.4.4 buộc người sử dụng lao động tự xây dựng nội dung kiểm tra hằng ngày dựa trên hướng dẫn của nhà sản xuất. Phổ biến cho người lao động và treo ở vị trí thuận lợi để họ tự kiểm. Mục 3.4.6 buộc việc tự kiểm đó phải được giám sát và có sổ ghi lại kết quả. Nghĩa là: một tờ hướng dẫn dán tại lối lên mái, cộng một quyển sổ.
Nội dung tối thiểu cho phần tuyến ngang:
- Nhãn hệ còn không, đọc được không. Nhãn hệ mã 7241435 do người lắp điền thông tin và Technical Data Sheet ghi rõ phải gắn ở vị trí dễ thấy gần đầu hệ. Nhãn mất là mất luôn thông tin về số người được phép dùng đồng thời.
- Chỉ thị trượt cáp ở đầu ép — xem mục dưới.
- Lò xo chỉ thị lực căng trên bộ hấp thụ năng lượng còn ở đúng vạch không.
- Cáp: có sợi đứt, gấp khúc, gỉ điểm, hay bám hoá chất lạ không.
- Giá đỡ trung gian và neo đầu: có chi tiết cong, nứt, hay ốc lỏng thấy được bằng mắt không.
- Chặn đầu tuyến mã 7241432 còn nguyên không.
- Con trượt: nếu là loại tháo rời được, kiểm cơ cấu khoá kép và móc carabiner trước khi lắp lên cáp.
Hai chi tiết 3M làm ra chỉ để báo hỏng
Chỉ thị trượt cáp — mã 7241577
Đây là chi tiết đáng chú ý nhất của cả hệ và cũng ít người biết nhất. Technical Data Sheet mô tả: một đầu ép thép không gỉ 316 nặng 0,2 kg. Lắp áp sát vào đầu ép kết thúc tuyến. Chức năng: nếu cáp bị trượt trong đầu ép — dù chỉ vài milimet — khe hở giữa hai chi tiết sẽ mở ra và nhìn thấy được bằng mắt thường.
Không có chi tiết này, cáp trượt trong đầu ép là hư hỏng gần như vô hình cho tới lúc quá muộn. Nó tương thích với chặn đầu 7241432 và có thể ép vào giữa tuyến để giới hạn hành trình con trượt.
Lò xo chỉ thị lực căng
Cả ba bộ hấp thụ năng lượng của hệ đều tích hợp lò xo chỉ thị lực căng: bộ 7241422 và 7241426 chỉ thị mức 0,8 kN (180 lbf), bộ 7241427 chỉ thị mức 5 kN (1.125 lbf). Nếu chỉ thị lệch khỏi vạch, lực căng tuyến đã thay đổi. Thường do giãn nở nhiệt, do kết cấu chuyển vị, hoặc do một đầu neo bị lỏng.
Với hệ chịu tải chu kỳ cơ hoặc nhiệt, 3M có hai chi tiết dành riêng gọi là dampener — mã 7241428 mức 5 kN và 7241429 mức 0,8 kN bản nhỏ. Technical Data Sheet ghi rõ chúng dùng cho hệ không cần hấp thụ năng lượng nhưng cần chỉ thị lực căng. Và cho hệ nơi tải chu kỳ dễ xảy ra, nhằm giảm tác động của các tải đó lên linh kiện thông qua thay đổi lực căng.
Lực căng: không phải việc của người dùng
Nói thẳng để tránh hiểu nhầm: nhân viên bảo trì nhà máy không được tự căng lại tuyến.
Guide specification của 3M cho hệ RoofSafe viết rõ: chỉ 3M hoặc người lắp được 3M chứng nhận bằng văn bản mới được lắp đặt hoặc sửa chữa thiết bị này. Lý do không phải hình thức. Lực căng tuyến là một tham số trong bài toán thiết kế. Gắn với khẩu độ, số người và tải cho phép truyền lên kết cấu — mà guide specification giới hạn ở 1.686 lb (7,5 kN). Vặn thêm nửa vòng tăng đơ là thay đổi một biến trong bài toán đó.
Việc của nhà máy là phát hiện và báo: chỉ thị lệch vạch, khe hở ở chỉ thị trượt, cáp có sợi đứt. Việc xử lý là của người lắp được uỷ quyền.
Vệ sinh và bảo quản
Guide specification chỉ định cách làm sạch linh kiện kim loại của hệ: bàn chải mềm, nước ấm và dung dịch xà phòng nhẹ nếu cần. Sau đó xả sạch hoàn toàn bằng nước sạch. Không dùng dung môi, không dùng bàn chải sắt. Không dùng nước áp lực cao xịt thẳng vào đầu ép.
Bước xả sạch là bước hay bị bỏ. Xà phòng còn đọng lại trong khe của chi tiết đánh bóng điện hoá sẽ giữ ẩm. Và đó chính là điều kiện gây ăn mòn điểm mà 3M cảnh báo trong chú thích quen thuộc: một số môi trường ăn mòn mạnh có thể gây ăn mòn và đổi màu thép không gỉ.
Với vật tư chưa lắp — cuộn cáp dự phòng như 3M 7240143 hoặc 3M DBI-SALA 7240218 — guide specification yêu cầu giữ nguyên bao bì gốc chưa mở của nhà sản xuất. Tránh bẩn, hư hỏng cơ học và ẩm. Cuộn cáp để trần trong kho ẩm sáu tháng là đã bắt đầu hỏng trước khi được lắp.
Con trượt cũng có lời khuyên riêng. Technical Data Sheet của con trượt tháo rời được mã 7241420 ghi: để kéo dài tuổi thọ sản phẩm, không để nó trên hệ khi không dùng. Với hệ RoofSafe, con trượt là 3M DBI-SALA 7234020 — bộ UniGrab kèm móc carabiner, 0,40 kg. Và nguyên tắc bảo quản tương tự: cất trong kho khô, kiểm trước khi lắp lên tuyến.
Khi nào phải đưa hệ ra khỏi sử dụng
Guide specification nêu hai điều kiện, và cả hai đều dứt khoát:
- Hệ đã chịu lực rơi. Không cần biết nhìn có bình thường hay không. Bộ hấp thụ năng lượng có tổng độ giãn 1,2 m và một khi đã giãn thì nó đã làm xong việc của đời nó.
- Kiểm tra phát hiện tình trạng không an toàn hoặc có lỗi.
Trong cả hai trường hợp: đưa hệ ra khỏi sử dụng và liên hệ 3M hoặc người lắp được chứng nhận để thay hoặc sửa. Khoá lối lên, treo biển, ghi vào sổ. Đừng để tình trạng “tạm thời chưa dùng” kéo dài mà không có rào chắn vật lý.
Guide specification còn yêu cầu tối thiểu hai giờ đào tạo tại chính vị trí lắp tuyến khi hoàn tất lắp đặt. Và không dùng hệ khi chưa được đào tạo. Nhân sự mới vào sau ngày nghiệm thu cũng thuộc diện này.
Checklist đầy đủ trước ca nằm ở bài checklist sử dụng dây an toàn ngang; phần chuẩn và trách nhiệm pháp lý ở bài EN 795 Class C, ANSI Z359.6 và QCVN 23. Xem nhóm hàng tại trang phụ kiện chống rơi.
Câu hỏi thường gặp
Hệ dây an toàn ngang phải kiểm tra bao lâu một lần?
Có ba chu kỳ riêng biệt. Người lao động tự kiểm trước mỗi lần dùng theo QCVN 23 mục 3.4.5, có sổ ghi kết quả theo mục 3.4.6. Thiết bị chống rơi ngã cá nhân phải thử nghiệm định kỳ ít nhất một lần trong sáu tháng do tổ chức chứng nhận hợp quy thực hiện theo mục 3.4.3. Toàn bộ hệ đã lắp cố định được kiểm mỗi 12 tháng bởi người lắp được hãng đào tạo và uỷ quyền, theo tài liệu của 3M.
Làm sao biết cáp có bị trượt trong đầu ép không?
Bằng chi tiết chỉ thị trượt mã 7241577. Đây là một đầu ép thép không gỉ 316 nặng 0,2 kg, lắp áp sát vào đầu ép kết thúc tuyến. Nếu cáp trượt dù chỉ vài milimet, khe hở giữa hai chi tiết mở ra và nhìn thấy được bằng mắt thường. Không có chi tiết này thì trượt cáp gần như là hư hỏng vô hình.
Nhân viên bảo trì nhà máy có được tự căng lại tuyến không?
Không. Guide specification của 3M cho hệ RoofSafe ghi rõ chỉ 3M hoặc người lắp được 3M chứng nhận bằng văn bản mới được lắp đặt hoặc sửa chữa. Lực căng tuyến là một tham số trong bài toán thiết kế gắn với khẩu độ, số người và giới hạn lực truyền lên kết cấu là 1.686 lb tương đương 7,5 kN. Việc của nhà máy là phát hiện và báo, không phải tự chỉnh.
Vệ sinh hệ dây ngang bằng gì?
Bàn chải mềm, nước ấm và dung dịch xà phòng nhẹ nếu cần, sau đó xả sạch hoàn toàn bằng nước sạch theo guide specification của 3M. Không dùng dung môi, bàn chải sắt hay nước áp lực cao xịt thẳng vào đầu ép. Bước xả sạch rất quan trọng vì xà phòng đọng lại giữ ẩm và tạo điều kiện ăn mòn điểm trên thép không gỉ.
