Bộ khuếch đại tạp âm thấp (LNA) là tầng đầu tiên sau anten, nên hệ số tạp âm của nó gần như quyết định độ nhạy của cả máy thu. Theo công thức Friis, tạp âm của các tầng sau bị chia cho độ lợi của LNA, còn tạp âm của chính LNA thì cộng thẳng vào hệ thống. Cái khó là ba mục tiêu kéo nhau: phối hợp để có tạp âm nhỏ nhất không trùng với phối hợp để có độ lợi lớn nhất, và một mạch phối hợp tốt về tạp âm có thể đẩy transistor vào vùng dao động. Thiết kế LNA trong ADS giúp nhìn cả ba ràng buộc trên cùng một đồ thị Smith trước khi làm mạch in. Bài viết đi qua lý thuyết cốt lõi (theo Pozar, Microwave Engineering, chương 10 và 12), cách dựng mô phỏng trong PathWave ADS và cách kiểm chứng LNA thật bằng máy đo Keysight.

Bốn tham số tạp âm và phối hợp tạp âm tối ưu
Một mạng hai cửa có tạp âm được mô tả bằng bốn tham số: Fmin (hệ số tạp âm nhỏ nhất đạt được), Γopt (hệ số phản xạ nguồn cho Fmin), Rn (điện trở tạp âm tương đương) và trở kháng chuẩn Z0. Hệ số tạp âm khi nguồn có hệ số phản xạ ΓS là:
F = Fmin + 4rn·|ΓS − Γopt|² / [(1 − |ΓS|²)·|1 + Γopt|²], với rn = Rn/Z0
F chỉ bằng Fmin khi ΓS = Γopt; đó là định nghĩa của phối hợp tạp âm tối ưu. Rn cho biết F tăng nhanh tới mức nào khi ΓS rời khỏi Γopt. Tài liệu mô phỏng của ADS diễn đạt đúng ý này: Rn điều khiển tốc độ tạp âm tăng khi hệ số phản xạ nguồn lệch khỏi Sopt. Linh kiện có Rn nhỏ cho phép lệch phối hợp nhiều hơn mà vẫn giữ NF gần tối thiểu, và đó là “khoảng trống” để kỹ sư đánh đổi lấy độ lợi hoặc phối hợp đầu vào.
Vòng tròn tạp âm trên mặt phẳng nguồn
Tập hợp các ΓS cho cùng một hệ số tạp âm Fi là một đường tròn. Đặt Ni = (Fi − Fmin)·|1 + Γopt|² / (4rn), tâm của vòng tròn tạp âm là Γopt/(1 + Ni) và bán kính là √[Ni(Ni + 1 − |Γopt|²)]/(1 + Ni). Khi Fi = Fmin, bán kính bằng 0 và vòng thu về điểm Γopt. Vẽ thêm vòng độ lợi khả dụng GA lên cùng mặt phẳng nguồn (GA giả định đầu ra đã phối hợp liên hợp) sẽ thấy ngay điểm đánh đổi. Bài giảng LNA của UCSB minh hoạ một lựa chọn điển hình: chấp nhận mất 3 dB độ lợi khả dụng để ΓS nằm gần Γopt, sau đó chọn ΓL bằng phối hợp liên hợp ở đầu ra và kiểm tra vòng ổn định phía tải.

Ổn định vô điều kiện: K, Δ và μ
Một LNA dao động thì mọi con số tạp âm đều vô nghĩa. Điều kiện Rollett cho ổn định vô điều kiện là K > 1 và |Δ| < 1, với K = (1 − |S11|² − |S22|² + |Δ|²)/(2|S12S21|) và Δ = S11S22 − S12S21. Khi thỏa, |ΓIN| và |ΓOUT| đều nhỏ hơn 1 với mọi nguồn và tải thụ động.
Edwards và Sinsky (IEEE Trans. MTT, 12/1992) đưa ra một tham số duy nhất: μ = (1 − |S11|²)/(|S22 − S11*Δ| + |S21S12|). μ > 1 là điều kiện cần và đủ, và khác K ở chỗ μ còn cho biết mạch ổn định “nhiều hay ít”: μ càng lớn thì vùng không ổn định càng xa đồ thị Smith. Biến thể μ’ dùng S22 cho phía nguồn. Khi K hoặc μ không thỏa, vòng tròn ổn định nguồn và tải cho biết vùng ΓS, ΓL nào phải tránh. Cách xử lý thường gặp là thêm điện trở ổn định ở đầu ra hoặc hồi tiếp, chấp nhận giảm chút độ lợi.
Cảm kháng nguồn: phối hợp tạp âm và đầu vào cùng lúc
Phối hợp tạp âm tối ưu thường làm phối hợp đầu vào kém, tức S11 lớn. Nguyen và cộng sự (IEEE Trans. MTT, 05/2004) tổng kết kỹ thuật hồi tiếp cảm kháng ở cực nguồn: cuộn cảm Ls tạo phần thực trở kháng vào xấp xỉ gm·Ls/Cgs mà không thêm điện trở tạp âm, nhờ đó kéo trở kháng vào về gần 50 Ω trong khi Γopt vẫn gần điểm phối hợp. Công thức này là xấp xỉ cho mô hình transistor đơn giản (bỏ qua Cgd và ký sinh); trong ADS nên tối ưu Ls trên mô hình đầy đủ của linh kiện.
Thiết kế LNA trong ADS: từ mô phỏng S-parameter tới vòng tròn
Quy trình trong PathWave ADS bám sát lý thuyết ở trên:
- Bật tính tạp âm: trong bộ điều khiển S-Parameter, đặt CalcNoise (Calculate noise) và chọn NoiseInputPort = 1, NoiseOutputPort = 2. Khi chỉ định cặp cổng, ADS tính thêm NFmin, Sopt (tức Γopt) và Rn, cùng nf(2) là hệ số tạp âm tại cổng ra theo dB, tham chiếu 290 K.
- Kiểm tra ổn định trước: thêm các thành phần đo StabFact (hệ số K), Mu và MuPrime và quét trên toàn dải tần transistor còn độ lợi, không chỉ trong băng làm việc. Dao động thường xảy ra ở tần số thấp hoặc cao ngoài băng.
- Vẽ vòng tròn: dùng các hàm trên Data Display, ví dụ
ns_circle(NFmin+{0.5}, NFmin, Sopt, Rn/50, 51)cho vòng tạp âm cao hơn NFmin 0,5 dB,ga_circle(S, max_gain(S)−{0,1,2}, 51)cho vòng độ lợi khả dụng,s_stab_circle(S, 51)vàl_stab_circle(S, 51)cho vòng ổn định. Lưu ý Rn do ADS trả về chưa chuẩn hoá, phải chia cho 50 trước khi đưa vào ns_circle. - Chọn ΓS rồi thiết kế mạch phối hợp: đặt marker ở giao giữa vòng tạp âm chấp nhận được và vòng GA mong muốn, nằm ngoài vòng ổn định nguồn. Dùng Smith Chart Utility để dựng mạch phối hợp vào/ra, sau đó thay phần tử lý tưởng bằng đường truyền và linh kiện thật.
- Tối ưu: dùng Optim cùng các Goal (nf(2) dưới ngưỡng, độ lợi tối thiểu, S11 và S22 dưới mức yêu cầu, μ > 1) để tinh chỉnh giá trị linh kiện trên cả băng tần.
Mạch thật còn chịu ảnh hưởng của bố trí mạch in, via và ký sinh, nên bước cuối thường là đưa layout vào mô phỏng điện từ và kiểm tra lại các chỉ tiêu tuyến tính ở mức công suất lớn. Bài thiết kế MMIC với PathWave ADS trình bày chi tiết hơn bước mô phỏng điện từ. Để tham khảo mức chỉ tiêu, ghi chú ứng dụng 5989-1609 của Keysight mô tả một LNA hai tầng dùng ATF-551M4 ở 5,5 GHz đạt độ lợi 22,2 dB, NF 1,4 dB, P-1dB +11,5 dBm, OIP3 +28 dBm ở 3,3 V/30 mA, ổn định vô điều kiện.

Đo kiểm LNA sau khi chế tạo
Mô phỏng chỉ đúng khi mô hình linh kiện đúng, nên LNA thật phải được đo lại NF, độ lợi và S-parameter. Có hai hướng chính:
PNA-X với Option 029: phương pháp nguồn lạnh có hiệu chỉnh vector
Option 029 của PNA-X bổ sung bộ thu tạp âm thấp; trên N5244B, N5245B và N5247B còn có bộ chỉnh trở kháng (tuner) tích hợp ở cổng 1. Phần mềm S93029B là bắt buộc, dùng phương pháp nguồn lạnh (cold-source) có hiệu chỉnh sai lệch phối hợp nguồn bằng tuner. Theo Keysight, cách này chính xác hơn Y-factor và các phương pháp nguồn lạnh khác, nhất là khi đo trên đồ gá, trên wafer hoặc trong hệ thống ATE. Ưu điểm lớn với LNA là đo S-parameter, NF, nén và méo trong cùng một lần kết nối. Bộ thu tạp âm được hiệu chuẩn bằng nguồn tạp âm 346C (hoặc 346C-K01) hoặc bằng power meter. S93029B kèm tuner tích hợp còn đo được tham số tạp âm của linh kiện có |Γopt| < 0,3, đủ để đối chiếu Fmin, Γopt, Rn thật với mô hình dùng trong ADS.
Máy phân tích tín hiệu với ứng dụng Y-factor
Trên máy phân tích tín hiệu X-Series, ứng dụng đo NF hiện hành là N9069EM0E (bản N9069C đã ngừng từ 06/2019), hỗ trợ UXA N9040B, PXA N9030B, MXA N9020B, EXA N9010B và CXA N9000B. Ứng dụng đo theo phương pháp Y-factor, tức tỉ số công suất tạp âm khi nguồn tạp âm bật và tắt, cho ra NF, độ lợi, Te, và có bộ tính độ không đảm bảo đo tích hợp. Chọn nguồn tạp âm theo dải tần: 346A (10 MHz–18 GHz, ENR 5–7 dB), 346B (10 MHz–18 GHz, ENR 14–16 dB), 346C (10 MHz–26 GHz, ENR 12–17 dB). Nguyên lý Y-factor và cách chọn ENR được phân tích trong bài đo noise figure trong chuỗi thu RF.

Chọn công cụ Keysight cho quy trình LNA
- Phần mềm thiết kế PathWave Keysight W4321EP: gói phần mềm PathWave do Techmaster phân phối; liên hệ để được tư vấn cấu hình bộ mô phỏng phù hợp với quy trình thiết kế LNA.
- Máy phân tích mạng PNA-X Keysight N5245B: tới 50 GHz; kèm Option 029 và S93029B để đo NF nguồn lạnh có hiệu chỉnh vector cùng S-parameter trong một lần kết nối.
- Máy phân tích tín hiệu PXA Keysight N9030B: chạy ứng dụng Y-factor N9069EM0E, hợp với phòng thí nghiệm cần một máy vừa phân tích phổ vừa đo NF.
- Nguồn tạp âm Keysight 346C: 10 MHz–26 GHz, ENR 12–17 dB; dùng cho Y-factor trên PXA và cho hiệu chuẩn bộ thu tạp âm của PNA-X.
Kết luận
Thiết kế LNA trong ADS là bài toán đánh đổi có thể nhìn thấy: vòng tròn tạp âm, vòng độ lợi và vòng ổn định đặt cạnh nhau cho biết phải hy sinh bao nhiêu độ lợi để giữ phối hợp tạp âm tối ưu, và vùng nào phải tránh để đạt ổn định vô điều kiện. Kiểm tra K, μ trên toàn dải tần, chia Rn cho 50 trước khi vẽ ns_circle, và luôn đo lại NF thật để khép vòng giữa mô hình và mạch.
Kết quả đo NF ở mức vài phần mười dB chỉ có giá trị khi máy phân tích mạng, máy phân tích tín hiệu và nguồn tạp âm còn trong hạn hiệu chuẩn với bảng ENR cập nhật. Techmaster Electronics cung cấp dịch vụ hiệu chuẩn thiết bị RF theo ISO/IEC 17025. Liên hệ hotline 0908 173 345 để được tư vấn.






