Bộ lọc âm học là linh kiện nhỏ nhất nhưng khó đo nhất trong đầu thu phát RF: vỏ 3 × 3 mm, dải thông chỉ vài chục MHz, sườn dốc tới mức mức suy hao tăng thêm hàng chục dB chỉ sau 50 MHz, và dải chặn phải được kiểm tới 12 GHz. Đo bộ lọc SAW và BAW trên máy phân tích mạng vì thế không dừng ở việc đọc S21 tại tâm dải. Kỹ sư phải chọn đúng băng thông IF và công suất cho từng đoạn tần số, đặt đủ điểm để trễ nhóm không bị đảo dấu, khử ảnh hưởng đồ gá và, với bộ lọc cân bằng, đo tham số S chế độ hỗn hợp. Bài viết tổng hợp các lưu ý đó từ datasheet hãng lọc và ghi chú ứng dụng của Keysight.

Đo bộ lọc SAW và BAW: vì sao khác bộ lọc LC
Bộ lọc SAW dùng sóng âm bề mặt tạo bởi điện cực răng lược (IDT) trên đế áp điện như thạch anh, LiTaO3, LiNbO3. Bộ lọc BAW cho sóng âm lan theo chiều dày màng áp điện; loại SMR dùng gương Bragg âm học, loại FBAR khắc hốc dưới vùng hoạt động để tạo màng treo. Theo tài liệu “RF Filter Technologies For Dummies” của Qorvo, SAW phù hợp nhất cho các băng tới khoảng 1,9 GHz, và từ khoảng 2,5 GHz chỉ còn dùng cho ứng dụng yêu cầu vừa phải; BAW hiệu quả trên 1,5 GHz và phủ tới 6 GHz.
Khác biệt đo lường đến từ hệ số phẩm chất. Qorvo nêu Q của BAW khoảng 2.500 tại 2 GHz; Broadcom cho khoảng 2.000–3.000 với BAW và 1.000–1.500 với những bộ lọc SAW chất lượng cao. Q cao cho sườn rất dốc, và cũng làm đáp ứng dịch theo nhiệt độ thấy rõ. Hệ số nhiệt tần số (TCF) của SAW không bù nhiệt khoảng −45 ppm/°C theo Qorvo (Murata ghi khoảng −40 ppm/°C); FBAR khoảng −27 ppm/°C, SMR khoảng −18 ppm/°C theo Broadcom. Ở 2,5 GHz, −40 ppm/°C tương đương khoảng 100 kHz mỗi độ, nên một phòng đo không ổn định nhiệt đủ làm lệch mép dải của phép đo so với datasheet. Phần lý thuyết Q và cách đo bộ cộng hưởng đã có trong bài đo hệ số phẩm chất Q của bộ cộng hưởng và bộ lọc bằng VNA; bài này tập trung vào đo bộ lọc hoàn chỉnh.

Đọc datasheet: tổn hao chèn, độ gợn dải thông, triệt ngoài dải
Trước khi đo, cần biết hãng định nghĩa từng chỉ tiêu thế nào, vì cùng tên nhưng cách tính khác nhau. Hai ví dụ thật:
- Qorvo QPQ1300, bộ lọc BAW băng 41 (dải thông 2575–2635 MHz): tổn hao chèn trung bình điển hình 1,9 dB, tối đa 2,4 dB; tổn hao chèn cực đại 2,5/2,9 dB; tổn hao chèn tích phân trên bất kỳ 5 MHz nào tới 2,8 dB; return loss tối thiểu 9 dB. “Insertion Loss Variation”, được Qorvo định nghĩa là chênh lệch giữa đỉnh cao nhất và đáy kề bên trong dải, điển hình 0,8 dB, tối đa 1,2 dB. Trễ nhóm điển hình 14,6 ns, biến thiên trễ nhóm trên 5 MHz là 5,9 ns. Bảng suy hao kéo dài từ 0,9 MHz tới 12 GHz, mức điển hình tới 79 dB ở 440–470 MHz.
- NDK WFB40F2535CE, bộ lọc SAW băng 7 cho trạm gốc (dải thông 2500–2570 MHz): suy hao chèn cực đại 2,3/3,3 dB, độ gợn dải thông 0,9/2,0 dB, VSWR 1,6/2,0, méo trễ nhóm 6/30 ns. Suy hao tối thiểu 28 dB ở 2620 MHz, chỉ cách mép trên dải thông 50 MHz.
Hai chi tiết đáng lưu ý. Thứ nhất, QPQ1300 ghi rõ mọi chỉ tiêu dựa trên đánh giá tín hiệu nhỏ với mạch thử của Qorvo: kết quả của bạn chỉ so được nếu đồ gá và mạch phối hợp tương đương. Thứ hai, triệt ngoài dải được cho theo từng dải tần, có dải yêu cầu hơn 60 dB, có dải chỉ 8–10 dB ở 5,85–12 GHz; phép đo phải quét đủ rộng và đủ dải động ở những dải gắt nhất, không chỉ quanh dải thông.

Dải động và triệt ngoài dải: IFBW, trung bình và quét phân đoạn
Để đọc được 70–80 dB suy hao, đáy nhiễu của máy phải thấp hơn thế một khoảng. Trợ giúp VNA PXI của Keysight nêu độ chính xác tăng khi đáp ứng của thiết bị cần đo cao hơn đáy nhiễu ít nhất 10 dB. Ghi chú ứng dụng 5980-2778EN “Understanding and Improving Network Analyzer Dynamic Range” đưa ra các công cụ và cái giá của từng công cụ:
- Giảm băng thông IF: nhiễu nhiệt tỉ lệ với băng thông, nên giảm IFBW 10 lần hạ đáy nhiễu 10 dB. Trên VNA Keysight, thời gian quét tăng ít hơn 10 lần: bảng ví dụ trên PNA cho thấy hạ IFBW từ 10 kHz xuống 1 kHz làm thời gian quét tăng 7,75 lần.
- Lấy trung bình: mỗi lần gấp đôi số lần trung bình cải thiện tỉ số tín hiệu/nhiễu 3 dB; chỉ áp dụng cho phép đo tỉ số.
- Smoothing không hạ đáy nhiễu: nó chỉ làm vết đo bớt dao động. Đừng dùng smoothing để “làm sạch” dải chặn rồi đọc số triệt.
- Quét phân đoạn (segmented sweep): Keysight gọi đây là công cụ cực kỳ giá trị khi đo bộ lọc cần đặc trưng dải thông ở công suất cao và dải chặn ở mức rất thấp. Mỗi đoạn có tần số, IFBW, công suất và số điểm riêng: IFBW rộng ở dải thông, hẹp ở dải chặn. Kết hợp đảo bộ ghép cổng thu trên cấu hình test set có thể tăng dải động thêm 12–15 dB.
Ghi chú “10 Hints for Making Better Network Analyzer Measurements” (5965-8166) gợi ý khi quét phân đoạn cho bộ lọc, công suất thường đặt cao ở dải chặn (khoảng +10 dBm) và thấp ở dải thông (khoảng −6 dBm), đồng thời phải theo dõi công suất vào bộ thu để tránh nén. Ví dụ trong trợ giúp E5072A đo một bộ lọc SAW tâm 947,5 MHz từ 440 MHz tới 3 GHz: đoạn 915–980 MHz quanh dải thông có 130 điểm, các đoạn dải chặn chỉ 41–93 điểm.
Số điểm, trễ nhóm và bẫy răng cưa pha
Bộ lọc âm học có trễ nhóm lớn, nghĩa là pha quay rất nhanh theo tần số. Hint 6 trong ghi chú 5965-8166 cảnh báo: nếu pha thay đổi quá 180° giữa hai điểm kề nhau, độ dốc pha trông như bị đảo và trễ nhóm đổi dấu; tài liệu nói thẳng bộ lọc SAW có thể hiện trễ nhóm âm. Ví dụ trong tài liệu: 51 điểm cho trễ nhóm âm, tăng lên 201 điểm thì kết quả đúng. Cách xử lý là tăng số điểm hoặc thu hẹp span.
Trễ nhóm được tính từ độ dốc pha trên một khẩu độ tần số. Khẩu độ hẹp cho nhiều chi tiết nhưng nhạy nhiễu, khẩu độ rộng thì mịn hơn nhưng che mất gợn. Datasheet E5063A định nghĩa khẩu độ bằng span/(số điểm − 1), khẩu độ tối đa 25% span, và độ chính xác trễ nhóm xấp xỉ sai số pha chia cho 360 lần khẩu độ. Với chỉ tiêu “biến thiên trễ nhóm trên 5 MHz” như QPQ1300, khẩu độ phải nhỏ hơn nhiều so với 5 MHz, nếu không chính khẩu độ đã san phẳng biến thiên cần đo. Chi tiết về chọn khẩu độ có trong bài đo trễ nhóm trên VNA: khẩu độ, độ tuyến tính pha và bẫy sai số.
Mật độ điểm cũng quyết định việc đọc gợn và sườn. Với bộ lọc NDK ở trên, suy hao đi từ vài dB ở 2570 MHz lên tối thiểu 28 dB ở 2620 MHz; nếu bước điểm là vài MHz, mép dải và điểm −3 dB sẽ bị nội suy chứ không được đo. Keysight không đưa quy tắc số điểm cố định; quy tắc chắc chắn duy nhất là giữ pha giữa hai điểm dưới 180° và dồn điểm vào dải thông, sườn bằng quét phân đoạn.
Đồ gá, hiệu chuẩn và bộ lọc cân bằng
Vỏ SMP 5 × 5 mm hay 3 × 3 mm không có đầu nối đồng trục, nên luôn cần đồ gá. Hiệu chuẩn thực hiện tại đầu nối của đồ gá, sau đó khử đồ gá bằng Automatic Fixture Removal (AFR): theo trợ giúp Keysight, AFR khử bằng toán học ảnh hưởng của đồ gá đã được đặc trưng, dùng chuẩn 2X Thru hoặc 1X Thru kèm Open và/hoặc Short, với điều kiện đồ gá và chuẩn Thru cùng môi trường, lý tưởng là chế tạo trên cùng tấm mạch. Kiểm tra nhanh chất lượng hiệu chuẩn theo 5965-8166: nối thru, S21 phải gần 0 dB trong vài phần mười dB; lắp hai tải, S21 thường dưới −80 dB.
Nhiều bộ lọc SAW đóng vai balun, vào đơn cực ra cân bằng. Trợ giúp E5071C có ví dụ bộ lọc SAW 942,5 MHz vào đơn ở cổng 1, ra cân bằng ở cổng 2–3, đo Sds21, Scs21, Sss11 và Sdd22 với trở kháng cổng cân bằng 100 Ω mỗi cổng (200 Ω vi sai), kèm mạch phối hợp mô phỏng là cuộn cảm song song 47 nH. Bộ lọc cân bằng–cân bằng cần VNA 4 cổng; Keysight khuyên thực hiện bốn kết nối Thru khi hiệu chuẩn cấu hình này. Vì chỉ tiêu datasheet đo với trở kháng và mạch phối hợp của hãng, phải cấu hình đúng trở kháng cổng logic hoặc nhúng mạch phối hợp trước khi so kết quả.
Lưu ý thực hành trước khi ký biên bản
- Đo ở nhiệt độ ổn định và ghi lại nhiệt độ; với SAW không bù nhiệt, vài độ chênh đã đủ dịch mép dải.
- Kiểm tra công suất ở dải thông không làm nén bộ thu, nhất là khi đã bỏ qua bộ ghép để tăng độ nhạy.
- So cùng định nghĩa: gợn đỉnh–đáy kề bên (Qorvo) khác với chênh lệch cực đại–cực tiểu trên toàn dải.
- Quét đủ rộng tới dải triệt cao nhất mà datasheet quy định, ví dụ 12 GHz với QPQ1300.

Chọn VNA Keysight để đo bộ lọc SAW và BAW
- Phòng R&D và sản xuất bộ lọc: máy phân tích mạng ENA Keysight E5080B, 9 kHz tới 20 GHz hoặc 100 kHz tới 53 GHz, 2 hoặc 4 cổng. Dải động hệ thống ở IFBW 10 Hz là 140 dB chỉ tiêu, 150 dB điển hình trong 50 MHz–3 GHz; nhiễu vết 0,0015 dB rms; tới 100.003 điểm. Bản 4 cổng đo được bộ lọc cân bằng. E5080B cũng là sản phẩm Keysight nêu thay thế cho E5071C đã ngừng.
- Linh kiện vi sóng yêu cầu cao: máy phân tích mạng PNA Keysight N5222B, 900 Hz tới 26,5 GHz, 2 hoặc 4 cổng, dải động hệ thống 137/144 dB trong 3,2–10 GHz.
- Bàn đo gọn, tích hợp máy tính: máy phân tích mạng vector USB Streamline Keysight P5004B, 9 kHz–20 GHz, 2 cổng, kết nối Thunderbolt 3, bảng dải động giống E5080B dưới 20 GHz. Phù hợp bộ lọc đơn cực–đơn cực.
- Kiểm tra linh kiện thụ động chi phí thấp: máy phân tích mạng ENA Keysight E5063A, 100 kHz tới 18 GHz tuỳ tuỳ chọn, 2 cổng, dải động 117/122 dB trong 100 MHz–4,34 GHz. Đủ cho tổn hao chèn và gợn; với dải chặn yêu cầu trên 70 dB, cần tính kỹ dải động ở IFBW thực dùng.
Kết luận
Đo bộ lọc SAW và BAW đúng cách là bài toán cân bằng giữa dải động, tốc độ và độ phân giải. Quét phân đoạn cho phép vừa đọc tổn hao chèn và độ gợn dải thông ở dải thông, vừa đủ dải động cho triệt ngoài dải; số điểm đủ dày tránh trễ nhóm đảo dấu; đồ gá được khử bằng AFR và cấu hình trở kháng đúng như mạch thử của hãng. Khi làm đủ các bước đó, kết quả đo mới so được với datasheet.
Mọi chỉ tiêu dải động và nhiễu vết ở trên chỉ đúng khi máy phân tích mạng và bộ chuẩn hiệu chuẩn còn trong hạn. Techmaster Electronics cung cấp dịch vụ hiệu chuẩn máy phân tích mạng và thiết bị đo RF theo ISO/IEC 17025. Liên hệ hotline 0908 173 345 để được tư vấn cấu hình đo bộ lọc và lịch hiệu chuẩn.






